نقش توحید اجتماعی در بازسازی هویت تمدنی مسلمانان؛ رهیافت شهروند تمدن اسلامی

جهان اسلام در عصر حاضر با بحران عمیق هویت تمدنی مواجه است؛ بحرانی که در قالب تفرقه، ضعف ساختاری و گسست از آرمان‌های اصیل اسلامی نمود یافته است. این چالش، ریشه در تقلیل تدریجی مفهوم توحید از یک اصل اجتماعی و تمدنی در صدر اسلام، به ساحت‌های نظری و کلامی دارد که به کمرنگ شدن بنیان‌های اجتماعی توحید انجامیده است. این پژوهش با هدف واکاوی رویکرد اجتماعی از توحید در بازسازی هویت امت اسلامی در برابر گفتمان‌های غیرتوحیدی، از طریق تربیت «شهروند تمدن اسلامی» و ارائۀ چارچوبی عملی در قالب «میثاق‌نامۀ شهروندی»، به رشتۀ تحریر درآمده است. روش تحقیق این پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد استنتاجی از متون اسلامی و آراء متفکران معاصر است. یافته‌های کلیدی پژوهش نشان می‌دهد که توحید اجتماعی، فراتر از یک اصل کلامی، مبنای اصلی برای ایجاد همبستگی و عدالت اجتماعی، مسئولیت‌پذیری متقابل و به‌ویژه وحدت امت اسلامی است. از این‌رو «میثاق‌نامۀ شهروندی تمدن اسلامی» می‌کوشد تا با تکیه بر آموزه‌های توحیدی، هویت فردی و اجتماعی مسلمانان را احیا کرده و در راستای ساخت تمدن نوین اسلامی قرار دهد. در این راستا، اصول محوری میثاق‌نامه، شامل اصول نظری و عملی است. اصول نظری شامل اصل توحیدگرایی، اصول کرامت انسانی، عدالت به‌مثابۀ تنظیم‌کنندۀ روابط اجتماعی و اصل برادری و اخوت و اصول عملی دربرگیرندۀ سبک زندگی توحیدی، تلاش برای علم و پیشرفت، مبارزه با ظلم و فساد و همزیستی مسالمت‌آمیز است.