منابع آب مشترک در جهان اسلام، چالش ها و راهکارهای مدیریت یکپارچه برای همکاری های اقتصادی

منابع آب مشترک در جهان اسلام به عنوان یکی از چالش‌برانگیزترین مسائل قرن حاضر مطرح است. این پژوهش توصیفی-تحلیلی با استناد به منابع معتبر علمی و دینی، به بررسی نظام‌مند چالش‌های مدیریت منابع آب فرامرزی در کشورهای اسلامی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد 63٪ از مرزهای کشورهای اسلامی را منابع آبی مشترک تشکیل می‌دهد و 85٪ از مساحت این کشورها در مناطق خشک و نیمه‌خشک قرار دارد. مطالعه موردی پنج حوضه آبی مهم (نیل، دجله و فرات، هیرمند، ارس و سند) نشان می‌دهد که اختلافات آبی در سال 2022 منجر به کاهش 12٪ تولید ناخالص داخلی کشاورزی، از بین رفتن 250 هزار شغل و مهاجرت 1.5 میلیون نفر شده است (بانک جهانی، 2023). این پژوهش با استناد به 18 آیه قرآنی و 12 روایت معتبر از منابع شیعه و سنی، الگوی «حکمرانی اسلامی آب» را پیشنهاد می‌دهد که بر سه پایه استوار است: عدالت در توزیع، مشارکت در مدیریت و توسعه پایدار. نتایج نشان می‌دهد اجرای این الگو می‌تواند تا سال 2030 زمینه ایجاد 2 میلیون شغل مستقیم، افزایش 30٪ تجارت منطقه‌ای و تولید 15 هزار مگاوات انرژی پاک را فراهم کند. پیشنهادهای عملی شامل تشکیل «سازمان آب کشورهای اسلامی»، تدوین «کنوانسیون آب‌های مشترک» و ایجاد «صندوق توسعه منابع آبی» است.