نقش فناوری‌های نوین در آموزش شیمی سبز و پیوند آن با سبک یادگیری نسل z

در دهه‌های اخیر، بحران‌های زیست‌محیطی، مصرف بی‌رویه منابع و گسترش آلاینده‌ها سبب شده است که مفهوم «شیمی سبز» به‌عنوان یکی از ارکان توسعه پایدار در علوم شیمی مطرح شود. آموزش شیمی سبز، نه‌تنها بر آموزش واکنش‌ها و فرآیندهای کم‌خطر و سازگار با محیط زیست تاکید دارد، بلکه می‌کوشد نگرشی اخلاقی و زیست‌محیطی در دانش‌آموزان و دانشجویان ایجاد کند. از سوی دیگر، ورود نسل z (متولدین حدود سال‌های 1995 تا 2010) با ویژگی‌های شناختی و دیجیتال خاص خود، چالش‌های تازه‌ای برای آموزش شیمی به وجود آورده است. این نسل با فناوری دیجیتال رشد کرده و یادگیری آن‌ها بر پایه تعامل، تصویر، سرعت و دسترسی آزاد به داده‌ها شکل گرفته است. در این میان، تلفیق شیمی سبز با فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی (ai)، واقعیت افزوده (ar)، واقعیت مجازی (vr) و یادگیری ترکیبی (blended learning)، فرصت تازه‌ای برای تحول در نظام آموزشی فراهم کرده است. این مقاله مروری با بررسی منابع فارسی و انگلیسی اخیر (2015–2025)، به تحلیل نقش فناوری‌های نو در آموزش شیمی سبز و بررسی چگونگی انطباق آن با سبک یادگیری نسل z می‌پردازد. نتایج پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد که بهره‌گیری از فناوری‌های نوین می‌تواند موجب ارتقای تفکر انتقادی، افزایش انگیزش در یادگیری، و تقویت رفتارهای زیست‌محیطی پایدار در میان دانش‌آموزان شود. در پایان، پیشنهادهایی برای بومی‌سازی آموزش شیمی سبز در نظام آموزشی ایران ارائه می‌شود.

the role of emerging technologies in green chemistry education and its connection with generation z’s learning style

in recent decades, environmental crises, overconsumption of resources, and thespread of pollutants have led to the emergence of green chemistry as one of the keypillars of sustainable development in chemical sciences. green chemistry education notonly emphasizes teaching safe and environmentally friendly reactions and processes butalso aims to foster ethical and ecological awareness among students. meanwhile, thearrival of generation z (born approximately between 1995 and 2010), with its distinctcognitive and digital characteristics, has introduced new challenges to chemistryeducation. this generation, having grown up with digital technology, learns throughinteraction, visualization, immediacy, and open access to information.in this context, integrating green chemistry with emerging technologies such asartificial intelligence (ai), augmented reality (ar), virtual reality (vr), andblended learning offers new opportunities for transforming educational systems. thisreview article, based on recent persian and english sources (2015–2025), analyzes therole of new technologies in green chemistry education and examines how these alignwith generation z’s learning style. findings from recent studies indicate that the use ofinnovative technologies can enhance critical thinking, increase learning motivation, andpromote sustainable environmental behaviors among students. finally, the paperpresents recommendations for localizing green chemistry education within iran’seducational system.