جایگاه مسئولیت اجتماعی در محتوای کتاب شیمی یازدهم

هدف این پژوهش، تحلیل جایگاه مولفۀ مسئولیت اجتماعی در محتوای کتاب درسی شیمی پایۀ یازدهم (چاپ 1404) است. امروزه، آموزش شیمی علاوه بر انتقال مفاهیم تخصصی، بر تربیت شهروندانی مسئول و کنشگر که پیامدهای اجتماعی و زیست‌محیطی علم را درک می‌کنند، تاکید دارد. مسئولیت اجتماعی درک تاثیرات علم شیمی بر جامعه و احساس تعهد برای مشارکت در حل چالش‌های مرتبط است که ذیل سواد شیمیایی و آموزش برای توسعۀ پایدار تعریف می‌شود. این پژوهش به روش تحلیل محتوا انجام شده و واحدهای تحلیل آن شامل متون، پرسش‌ها، فعالیت‌ها، جداول و تصاویر کتاب بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که کتاب شیمی یازدهم، از طریق پرداختن به مسائل بومی و جهانی مانند مدیریت منابع تجدیدناپذیر، امنیت غذایی، پسماندهای پلاستیکی و ردپای زیست‌محیطی، و نیز ترویج فرهنگ مصرف بهینه و حمایت از فناوری‌های سازگار با محیط زیست به مولفه مسئولیت پذیری اجتماعی توجه نموده است. با این حال، تحلیل محتوا حاکی از آن است که توزیع و تاکید بر این مولفه در فصول کتاب یکسان نبوده و روندی کاهشی از فصل اول به فصل سوم داشته است. به طور کلی، هرچند کتاب بر مسائلی مانند حفاظت از انرژی، مدیریت پسماند، بازیافت و محافظت از طبیعت تاکید کرده است، اما ظرفیت برای تعمیق و گسترش این مفاهیم در کتاب وجود دارد. در پایان، پیشنهادهایی برای ادغام بحث‌های اجتماعی مرتبط با شیمی ارائه شده است.

the place of social responsibility in the content of the 11th grade chemistry book

this study aims to analyze the status of the social responsibility component in the 11thgrade chemistry textbook (2025 edition). contemporary chemistry educationemphasizes not only the transmission of specialized knowledge but also the cultivationof responsible and proactive citizens who understand the social and environmentalimplications of science. social responsibility entails recognizing the impact ofchemistry on society and feeling a sense of duty to participate in addressing relatedchallenges; it is defined within the frameworks of chemical literacy and education forsustainable development. this research employed a content analysis methodology, withthe units of analysis being the texts, questions, activities, tables, and images within thetextbook. the findings indicate that the 11th-grade chemistry textbook addresses thecomponent of social responsibility by incorporating local and global issues, such as themanagement of non-renewable resources, food security, plastic waste, andenvironmental footprints, while promoting a culture of optimal consumption andsupporting eco-friendly technologies. however, the content analysis reveals that thedistribution and emphasis on this component were not consistent across the textbook'schapters, showing a decreasing trend from the first chapter to the third. in general, whilethe textbook emphasizes issues such as energy conservation, waste management,recycling, and environmental protection, there remains potential for deepening andexpanding these concepts throughout the book. finally, suggestions are provided forbetter integrating socially relevant discussions related to chemistry.