تحلیل محتوای پرسش‌های کتاب شیمی پایه دهم بر اساس میزان توجه به سطوح مختلف حیطه شناختی طبقه‌بندی بلوم

هدف پژوهش حاضر تحلیل محتوای پرسش‌های کتاب شیمی پایه دهم بر اساس میزان توجه به سطوح حیطه شناختی طبقه‌بندی بلوم بود. روش پژوهش تحلیل محتوای کمی بود. جامعه آماری پژوهش، کتاب شیمی پایه دهم در سال تحصیلی 1405-1404 بود که کل جامعه آماری مورد بررسی قرار گرفت و نمونه‌گیری انجام نشد. بر این اساس تعداد 303 پرسش کتاب شیمی دهم شامل پرسش‌های درون متن، با هم بیندیشیم، خود را بیازمایید، کاوش کنید، پیوند با ریاضی و تمرینات دوره‌ای بر اساس سطوح مختلف حیطه شناختی و با استفاده از ابزار فهرست وارسی تحلیل محتوا، مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. برای بررسی روایی صوری ابزار، از نظر دو متخصص استفاده شد. برای بررسی اعتبار داده‌ها بعد از گذشت یک فاصله زمانی کوتاه، پرسش‌های کتاب از نظر سطوح مختلف حیطه شناختی مجدداً مورد بررسی قرارگرفت. نتایج پژوهش نشان داد در پرسش‌های کتاب شیمی پایه دهم، به ترتیب سطوح درک و فهم، تجزیه و تحلیل و کاربرد بیشترین توجه را به خود اختصاص داده‌اند. به سطح دانش توجه چندانی نشده و سطوح ترکیب و ارزشیابی تقریباً به طور کامل مورد غفلت واقع شده‌اند. با وجود غفلت از سطوح ترکیب و ارزشیابی اما توجه کتاب به برخی از سطوح بالای حیطه شناختی از جمله تجزیه و تحلیل و کاربرد و پرهیز از پرداختن افراطی به سطح دانش، بیانگر حرکت کتاب از حافظه‌ محوری به سمت فهم عمیق و یادگیری فعال است.

a content analysis of 10th-grade chemistry textbook questions based on bloom’s cognitive domain levels

the present study aimed to conduct a content analysis of the questions in the 10th-gradechemistry textbook based on bloom’s cognitive taxonomy. a quantitative content analysis wascarried out on all 303 questions in the 2024–2025 textbook, including in-text items, “thinktogether,” “test yourself,” “explore,” “math connection,” and periodic exercises. facevalidity of the instrument was confirmed by two experts, and reliability was ensured throughre-evaluation after a short interval. findings revealed that the questions primarily focused oncomprehension, analysis, and application levels, while knowledge, synthesis, and evaluationwere largely overlooked. despite the limited attention to synthesis and evaluation, the emphasison higher-order cognitive skills and reduced focus on rote knowledge suggests a shift frommemory-based learning toward deep understanding and active learning, highlighting thetextbook’s potential to foster critical thinking and meaningful learning.