فیزیک به‌عنوان پلی برای درک شیمی: نقش آموزش مفاهیم فیزیکی در تسهیل یادگیری پدیده‌های شیمیایی – یک مطالعه مروری کیفی

درک عمیق پدیده‌های شیمیایی بدون تکیه بر مفاهیم بنیادین فیزیکی مانند انرژی، حرکت ذرات، تعادل ترمودینامیکی و ساختار کوانتومی ناقص و سطحی است. با این حال، در اغلب نظام‌های آموزشی، فیزیک و شیمی به‌صورت مجزا تدریس می‌شوند و پیوندهای مفهومی میان آن‌ها نادیده گرفته می‌شود. این جدایی موجب شکل‌گیری کج‌فهمی‌هایی نظیر تصور «مصرف انرژی در واکنش‌های شیمیایی»، اشتباه گرفتن «دما» با «گرما» و درک نادرست از مفهوم آنتروپی می‌شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش مفاهیم فیزیکی در تعمیق درک یادگیرندگان از پدیده‌های شیمیایی انجام شده است. این مطالعه از نوع کیفی با رویکرد مرور نظام‌مند بود و داده‌ها از پایگاه‌های scopus، web of science، eric، google scholar، نورمگز و مگ‌ایران در بازه‌ی زمانی 2010 تا 2024 گردآوری شد. معیار انتخاب منابع، تمرکز بر پژوهش‌هایی بود که مستقیماً به ارتباط میان آموزش فیزیک و یادگیری شیمی پرداخته‌اند. یافته‌ها نشان داد که رویکرد آموزش تلفیقی فیزیک و شیمی، به‌ویژه با بهره‌گیری از مدل‌های ذهنی، شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای و فعالیت‌های پدیده‌محور، موجب بهبود درک مفهومی، کاهش خطاهای شناختی و تقویت تفکر بین‌رشته‌ای می‌شود. نتایج این مرور بیانگر آن است که ادغام آموزش فیزیک در دروس شیمی نه‌تنها امکان‌پذیر بلکه ضرورتی آموزشی است. بر این اساس، بازنگری در برنامه‌های درسی، تربیت معلمان و منابع آموزشی با رویکرد یکپارچه‌سازی علوم توصیه می‌شود تا یادگیری علوم طبیعی برای دانش‌آموزان معنادارتر و منسجم‌تر گردد.

physics as a vehicle to chemistry understanding: the role of physics concept to improve students’ learning of chemistry phenomena - a qualitative systematic review

a deep understanding of chemical phenomena is incomplete without grounding infundamental physics concepts such as energy, particle motion, thermodynamic equilibrium,and quantum structure. however, in most educational systems, physics and chemistry aretaught as separate disciplines, neglecting their conceptual interconnections. this separationoften results in misconceptions such as the belief that “energy is consumed” in chemicalreactions, confusion between heat and temperature, and misunderstanding of entropy andthermodynamic balance. this study aimed to examine the role of teaching physics conceptsin deepening learners’ understanding of chemical phenomena. the research followed aqualitative design using a systematic review approach. data were collected from reputabledatabases including scopus, web of science, eric, google scholar, and two persiandatabases, noormags and magiran, covering the years 2010–2024. the inclusion criteriafocused on studies that directly explored the relationship between teaching physics andlearning chemistry. findings revealed that integrated instruction—through mentalmodeling, computer-based simulations, and phenomenon-based learning—significantlyenhances conceptual understanding, reduces misconceptions, and promotesinterdisciplinary scientific thinking. overall, the results demonstrate that integrating physicsinstruction into chemistry education is not only feasible but also educationally essential.therefore, curriculum revision, teacher professional development, and the creation ofinterdisciplinary educational resources are strongly recommended. such integration fostersmore coherent, meaningful, and sustainable learning in the natural sciences by helpingstudents construct unified mental models of physical and chemical processes.