تحلیل محتوای کتاب‌های شیمی دوره دوم متوسطه براساس انطباق با ملاک‌های انتخاب محتوا

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب درسی شیمی پایه‌های دهم، یازدهم و دوازدهم در میزان پرداختن به ملاک‌های انتخاب محتوا انجام شده است. 31 مورد به عنوان ملاک‌های پژوهش انتخاب شد. جامعه آماری پژوهش تمامی کتاب‌های شیمی دوره دوم متوسطه سال تحصیلی 1404-1403 است که به‌منظور بررسی دقیق‌تر، از نمونه‌گیری صرف‌نظر شده و تمامی جامعه آماری مورد مطالعه قرار گرفت. فراوانی هر یک از ملاک‌ها در عناوین، متون، تصاویر و پرسش‌های کتاب مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در محتوای کتاب درسی شیمی پایه‌های دهم، یازدهم و دوازدهم به ملاک توجه به مفاهیم بنیادی شیمی برای رشد ساختار شناختی علم بیشترین توجه و به ملاک‌های فرصت‌های شغلی دانش‌آموزان به ویژه دختران در آینده، نقش کتاب‌خوانی و کتابخانه در فرایند یادگیری، فعالیت‌های عملی و ذهنی توجهی نشده است. با توجه‌ به نقش مهم توجه به ملاک‌های نتخاب محتوا در برنامه‌ریزی درسی نتایج این پژوهش می‌تواند برای مولفان کتاب‌های درسی شیمی، برنامه‌ریزان آموزشی و سیاست‌گذاران حوزه‌ی آموزش شیمی، راهنمایی ارزشمند در جهت اصلاح و بهبود مستمر محتوای کتاب‌های شیمی دوره دوم متوسطه باشد.

content analysis of high school chemistry textbooks based on conformity with content selection criteria

the present study was conducted with the aim of analyzing the content of chemistrytextbooks for grades 10, 11, and 12 in terms of their alignment with established contentselection criteria. thirty-one criteria were identified and adopted as the basis for thestudy. the statistical population consisted of all chemistry textbooks used in the secondcycle of secondary education during the 2024–2025 academic year. to ensurecomprehensive examination, sampling was not employed, and the entire population wasanalyzed. the frequency of each criterion was examined across the book components,including titles, main texts, illustrations, and review questions. the results revealed thatamong the analyzed criteria, the textbooks gave the greatest emphasis to attention tofundamental chemical concepts for the development of the cognitive structure ofscience. in contrast, little to no attention was paid to criteria such as future employmentopportunities for students particularly for female students, the role of reading andlibraries in the learning process, and practical and mental activities. given the crucialrole that attention to content selection criteria plays in curriculum planning, the findingsof this research can provide valuable guidance for chemistry textbook authors,curriculum developers, and policymakers in the field of chemistry education. theseinsights may contribute to the continuous improvement and revision of the content ofchemistry textbooks used in the second cycle of secondary education.