کاربست رویکرد سازنده‌گرا در آموزش شیمی: زمینه‌سازی برای یادگیری معنادار و پایدار مفاهیم علمی

آموزش شیمی به عنوان یکی از دروس بنیادین علوم تجربی، در سال‌های اخیر با چالش‌هایی چون سطحی‌بودن یادگیری، حفظ‌محوری و ضعف در درک مفاهیم انتزاعی روبه‌روست. یکی از رویکردهای نوین برای غلبه بر این چالش‌ها، رویکرد سازنده‌گرا است که یادگیری را فرایندی فعال، اجتماعی و بازتابی می‌داند و بر نقش یادگیرنده در ساخت معنا تاکید دارد. در همین راستا هدف پژوهش حاضر، تحلیل مبانی نظری و کاربردی رویکرد سازنده‌گرا در آموزش شیمی و تبیین نقش آن در ایجاد یادگیری معنادار و پایدار مفاهیم علمی است. همچنین تلاش شده است تا با مرور مطالعات داخلی و خارجی، موانع اجرای این رویکرد و راهکارهای غلبه بر آن شناسایی شود. روش پژوهش از نوع مروری تحلیلی است و با رویکرد نظام‌مند انجام گرفته است. داده‌ها از میان منابع متعدد علمی معتبر داخلی و بین‌المللی استخراج شد. نتایج نشان داد که اصولی همچون فعال‌سازی دانش پیشین، یادگیری از طریق تجربه، تعامل اجتماعی و بازتاب‌نگری، بنیان اصلی آموزش سازنده‌گرا در شیمی را تشکیل می‌دهند. این اصول با اهداف آموزشی درس شیمی از جمله درک مفاهیم، حل مسئله و کاربرد دانش در زندگی واقعی هم‌راستا هستند. بررسی‌ها همچنین آشکار ساخت که اجرای سازنده‌گرایی سبب افزایش عمق یادگیری، پایداری مفاهیم و ارتقای انگیزش علمی می‌شود. در عین حال، محدودیت‌های زمانی، کمبود امکانات و تداوم الگوهای ارزشیابی سنتی از موانع اصلی اجرای آن به شمار می‌آیند. پیشنهاد می‌شود برنامه‌های درسی شیمی با کاهش محتوای نظری و تقویت فعالیت‌های کاوش‌محور بازطراحی شوند. همچنین آموزش حرفه‌ای مدرسان و دانشجومعلمان در زمینه‌ی طراحی تدریس سازنده‌گرا، استفاده از شبیه‌سازهای دیجیتال و جایگزینی ارزشیابی تکوینی به جای آزمون‌های پایانی می‌تواند اجرای موثر این رویکرد را تسهیل کند. دانشگاه فرهنگیان با تمرکز بر پرورش معلمان بازتاب‌نگر و خلاق می‌تواند زمینه‌ساز تحقق واقعی یادگیری معنادار در آموزش شیمی باشد.

applying the constructivist approach in chemistry education fostering meaningful and sustainable learning of scientific concepts

chemistry education, as one of the core subjects in the experimental sciences, hasrecently faced challenges such as superficial learning, rote memorization, and difficulties inunderstanding abstract concepts. one of the contemporary approaches to overcome theseissues is the constructivist approach, which views learning as an active, social, and reflectiveprocess and emphasizes the learner’s role in constructing meaning. accordingly, thepurpose of this study is to analyze the theoretical and practical foundations of theconstructivist approach in chemistry education and to explain its role in promotingmeaningful and sustainable learning of scientific concepts.this research adopts an analyticalreview method with a systematic approach. data were collected from approximatelynational and international scientific sources. findings revealed that principles such asactivation of prior knowledge, experiential learning, social interaction, and reflectionconstitute the core foundations of constructivist chemistry instruction. these principlesalign with the educational goals of chemistry, including conceptual understanding, problemsolving, and the application of knowledge to real-life contexts. moreover, implementationof the constructivist approach enhances learning depth, conceptual retention, and scientificmotivation. however, time limitations, insufficient facilities, and the persistence oftraditional assessment models remain key obstacles to its implementation. it isrecommended that chemistry curricula be redesigned to reduce theoretical content andstrengthen inquiry-based activities. furthermore, professional development programs forteacher educators and pre-service teachers—focusing on constructivist lesson design, use ofdigital simulations, and adoption of formative assessment instead of final testing—canfacilitate effective implementation of this approach. in this regard, farhangian university,by preparing reflective and creative teachers, can play a crucial role in realizing trulymeaningful learning in chemistry education.