طراحی و تبیین دستورالعمل‌های آزمایشگاهی عملی شیمی سبز در مقطع ابتدایی با رویکرد توسعه پایدار

هدف این پژوهش روش‌شناختی، تبیین ضرورت آموزش شیمی سبز در سنین پایه برای نیل به توسعه پایدار و ارائه دستورالعمل‌های آزمایشگاهی عملی برای نهادینه‌سازی مفاهیم پیشگیرانه در برنامه درسی مقطع ابتدایی است. با توجه به عدم انطباق مستقیم 12 اصل پیچیدۀ شیمی سبز با توانمندی‌های شناختی دانش‌آموزان خردسال، روش کار بر تبدیل اصول بنیادین (مانند پیشگیری از ضایعات، استفاده از مواد تجدیدپذیر، و ایمنی ذاتی) به تجربیات دست‌ورزی ساده متمرکز شد، سپس با بررسی اسناد بالادستی و ادبیات آموزش شناسی، سه دستورکار آزمایشگاهی طراحی شد: 1) تولید چسب با شیر و سرکه، 2) ساخت باتری با میوه و سبزیجات، و 3) رنگ‌آمیزی طبیعی با ضایعات غذایی. نتایج نشان داد که هر سه فعالیت با تکیه بر مواد کاملاً ایمن و خانگی، به طور موفقیت‌آمیز اصول کلیدی شیمی سبز (به‌ویژه اصول 1، 7، 10 و 12) را محقق می‌کنند و می‌توانند به عنوان مبنایی برای توسعه منابع آموزشی بومی و تخصصی‌تر جهت تقویت دانش، مهارت، تفکر انتقادی و نگرش پایدار در دانش‌آموزان، مطابق با اهداف سند تحول بنیادین، به‌کار روند.

design and elaboration of practical laboratory protocols green chemistry in primary education with a sustainable development approach

the objective of this methodological research is to elucidate the necessity of teaching greenchemistry at an early age for achieving sustainable development and to present practicallaboratory protocols for the institutionalization of preventive concepts within the primarycurriculum. given the lack of direct compatibility between the twelve complex principlesof green chemistry and the cognitive abilities of young students, the methodology focusedon converting the foundational principles (such as waste prevention, use of renewablefeedstocks, and inherently safer chemistry) into simple, hands-on experiences.subsequently, through the analysis of authoritative documents and educational literature,three laboratory protocols were designed: 1) glue production using milk and vinegar, 2)battery construction with fruits and vegetables, and 3) natural dyeing with food waste.the results demonstrated that all three activities, relying solely on completely safe andhousehold materials, successfully realize key green chemistry principles (specificallyprinciples 1, 7, 10, and 12). these activities can serve as a foundation for developinglocalized and more specialized educational resources to enhance students’ knowledge,skills, critical thinking, and sustainable attitude, in alignment with the goals of thefundamental transformation document.