بررسی رفتار متقابل معلم و شاگرد در آداب المتعلمین و تطبیق آن با نظریه یادگیری اجتماعی بندورا

این پژوهش با تحلیل محتوای کیفی کتاب «آداب المتعلمین» خواجه نصیرالدین طوسی و روش تطبیقی نظام‌مند، الگوی روابط تعاملی معلم و شاگرد را استخراج و با نظریه یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا مقایسه کرده است. یافته‌ها، الگویی سلسله‌مراتبی مبتنی بر مسئولیت اخلاقی و تعهد متقابل را نشان داد که در آن معلم نقش «الگوی آرمانی» دارد.تطبیق این الگو با چارچوب بندورا نشان داد که مکانیسم «یادگیری مشاهده‌ای» (توجه، حفظ، بازآفرینی، انگیزش) در توصیه‌های طوسی کاملاً قابل ردیابی است. همچنین، تاکید بر عوامل محیطی با مفهوم «تعیین‌کنندگی متقابل» و تکالیف عملی با تقویت «خودتنظیمی» و «خودکارآمدی» شاگرد همسو است.با این حال، تفاوت بنیادین در نوع «پاداش» است؛ در حالی که در نظریه بندورا تقویت‌کننده‌ها عمدتاً بیرونی هستند، در الگوی طوسی، پاداش نهایی درونی، معنوی و مرتبط با سعادت اخروی تعریف می‌شود.نتیجه این است که الگوی تعامل در «آداب المتعلمین»، با وجود تفاوت در مبانی انسان‌شناختی، از غنای روان‌شناختی بالایی برخوردار بوده و می‌تواند زمینه‌ساز غنابخشی به تعاملات معلم و شاگرد در بافت فرهنگی اسلامی باشد.