چیستی و فلسفه‌ی علم در آموزش معارف دینی بر پایه‌ی دیدگاه حکمت متعالیه

پرسش از چیستی علم و نسبت آن با تعلیم و تربیت دینی از بنیادی‌ترین مسائل در فلسفه‌ی آموزش معارف اسلامی است. در حکمت متعالیه صدرایی، علم نه صرف بازنمایی مفاهیم ذهنی بلکه نحوه‌ای از وجود و کمال نفس انسانی است؛ از این‌رو یادگیری در آموزش معارف دینی، فرآیندی وجودی و تحولی در ساحات وجودی متعلم تلقی می‌شود، نه صرف انتقال داده‌های دینی. مقاله‌ی حاضر با رویکرد تحلیلی استنباطی، درصدد تبیین فلسفه‌ی علم بر پایه‌ی اصول حکمت متعالیه (اصالت وجود، تشکیک وجود و اتحاد عاقل و معقول) است تا مبانی نظری آموزش معارف دینی بازخوانی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که در این نگرش، علم به‌مثابه‌ی وجودی نوری و بالفعل‌شونده، ماهیت تربیتی و قدسی دارد؛ لذا تربیت دینی، نه آموزش گزاره‌ها، بلکه حرکت نفس از علم حصولی به علم حضوری نسبت به حقایق ایمانی است. بدین‌ترتیب، فلسفه‌ی علم صدرایی می‌تواند پشتوانه‌یی متقن برای تحول در اهداف، روش‌ها و ارزشیابی آموزش معارف اسلامی فراهم آورد.