هوش مصنوعی در تعلیم و تربیت دینی: فرصت ها، محدودیت ها و راهکارها

با پیشرفت سریع فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، ضرورت بررسی نقش این فناوری در آموزش معارف دینی بیش از گذشته احساس می‌شود، زیرا حضور گسترده ابزارهای هوشمند در محیط‌های یادگیری می‌تواند شیوه‌های سنتی تعلیم دینی را دگرگون کند. هدف این پژوهش، تبیین فرصت‌ها و محدودیت‌های هوش مصنوعی در تعلیم و تربیت دینی و ارائه راهکارهای عملی برای استفاده اخلاقی و مسئولانه از آن در مدارس است. روش پژوهش به صورت توصیفی و تحلیلی و مبتنی بر بررسی منابع اسلامی، اسناد آموزشی و مطالعات علمی انجام شده است. نوآوری این مطالعه ارائه یک طبقه‌بندی سه‌گانه از فرصت‌ها و چالش‌های آموزشی، اخلاقی و فنی و نیز تبیین کارکردهای هوش مصنوعی در تحلیل متون دینی، تولید محتوای چندرسانه‌ای و تقویت تعامل آموزشی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند موجب تعمیق یادگیری مفاهیم دینی شود، اما محدودیت‌هایی مانند ناتوانی در درک لایه‌های معنایی، کاهش تعامل انسانی، نابرابری دسترسی و ضعف در تشخیص ظرافت‌های اخلاقی نیز وجود دارد. نتیجه‌گیری نشان می‌دهد که بهره‌گیری از هوش مصنوعی زمانی موثر و سازنده خواهد بود که همراه با چارچوب‌های اخلاقی، استانداردهای فنی، آموزش کاربران و نظارت مستمر اجرا شود. به طور کلی، استفاده هوشمندانه از این فناوری می‌تواند کیفیت آموزش معارف دینی را بهبود بخشد و مسیر توسعه آینده‌پژوهانه آموزش الهیات را تقویت کند.