کاربرد منطق ریاضی در استدلال‌های کلامی: رویکردی نوین در آموزش الهیات

رشد مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی و مواجهه نسل جدید دانشجویان الهیات با زبان‌های صوری و تحلیلی، ضرورت بازاندیشی در شیوه آموزش کلام اسلامی را دوچندان کرده است. استدلال‌های کلامی کلاسیک غالباً در قالب زبان طبیعی و منطق ارسطویی صورت‌بندی شده‌اند و این امر، ضمن آن‌که از حیث تاریخی و روشی حائز اهمیت است، در انتقال دقیق ساختارهای استدلالی به مخاطب معاصر با چالش‌هایی مواجه است. هدف پژوهش حاضر تبیین ظرفیت‌های منطق ریاضی (به‌ویژه منطق گزاره‌ها و محمولات) در صورت‌بندی و تحلیل استدلال‌های کلامی، و ارائه الگویی نوین برای ادغام این زبان صوری در آموزش الهیات است. این پژوهش با روش اسنادی تحلیلی و بر پایه تحلیل محتوای کیفی متون کلامی و منطقی، نخست گونه‌شناسی اجمالی استدلال‌های رایج در کلام اسلامی را ارائه کرده، سپس امکان ترجمه آن‌ها به زبان منطق ریاضی را نشان می‌دهد و در گام بعد، الگوی چهارسطحی تلفیق منطق ریاضی در برنامه درسی دروس کلامی را پیشنهاد می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که به‌کارگیری صورت‌بندی‌های صوری، ضمن افزایش شفافیت و دقت مفهومی، توان نقد و دفاع دانشجویان را در برابر اشکال‌ها و شبهات جدید تقویت می‌کند و امکان گفت‌وگو با فلسفه دین و منطق معاصر را فراهم می‌سازد. در عین حال، پژوهش یادآور می‌شود که هرگونه استفاده آموزشی از منطق ریاضی باید با توجه به لایه‌های وجودی و تجربی دین و پرهیز از تقلیل‌گرایی صرفاً صوری سامان یابد.