طراحی الگوی بومی آموزش قرآن و معارف اسلامی مبتنی بر زیست‌بوم فرهنگی–زبانی دانش‌آموزان دوزبانه

آموزش قرآن و معارف اسلامی در دوره ابتدایی نقشی بنیادین در شکل‌گیری هویت دینی و معنوی دانش‌آموزان دارد؛ با این حال، در بسیاری از مناطق دوزبانه ایران، این آموزش بدون توجه کافی به زبان مادری و زیست‌بوم فرهنگی کودکان طراحی و اجرا می‌شود. بی‌توجهی به مولفه‌های زبانی و فرهنگی، به‌ویژه در جوامعی با گویش‌ها و خرده‌فرهنگ‌های متمایز، می‌تواند به کاهش فهم مفاهیم قرآنی، افت انگیزش و ایجاد گسست میان محتوای دینی و تجربه زیسته دانش‌آموزان منجر شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی بومی آموزش قرآن و معارف اسلامی مبتنی بر زیست‌بوم فرهنگی–زبانی دانش‌آموزان دوزبانه انجام شد. این پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نظر هدف، کاربردی–توسعه‌ای است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با معلمان قرآن، متخصصان تعلیم‌وتربیت اسلامی و خبرگان فرهنگی بومی استان چهارمحال و بختیاری گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون تحلیل شد. یافته‌ها به شناسایی مولفه‌های اصلی الگوی بومی در ابعاد زبانی، فرهنگی، آموزشی و تربیتی انجامید. بر اساس این مولفه‌ها، الگویی طراحی شد که بر بهره‌گیری هدفمند از زبان مادری، پیوند مفاهیم قرآنی با فرهنگ محلی، نقش محوری معلم بومی و استفاده از روش‌های فعال و معناگرا تاکید دارد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد توجه به زیست‌بوم فرهنگی–زبانی دانش‌آموزان دوزبانه می‌تواند زمینه فهم عمیق‌تر، درونی‌سازی مفاهیم دینی و افزایش اثربخشی آموزش قرآن در دوره ابتدایی را فراهم سازد.