تبیین نظریه «امر بین الامرین» و تدوین الگویی آموزشی جهت انتقال آن به دانش‌آموزان

مسئله جبر و اختیار و تبیین اعتدالی آن در قالب نظریه «امر بین‌الامرین» از بنیادی‌ترین مباحث کلامی و تفسیری در سنت اسلامی است؛ با این حال انتقال این مفهوم انتزاعی به دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم در نظام آموزشی رسمی، به دلیل انتزاعی بودن محتوا و ناکارآمدی شیوه‌های سنتی تدریس، با چالش‌های جدی روبه‌رو است. هدف پژوهش حاضر طراحی یک الگوی آموزشی مبتنی بر مبانی دینی، روان‌شناختی و تربیتی برای آموزش موثر این نظریه است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش «طراحی نظری» انجام شد و داده‌ها از سه حوزه قرآن و تفسیر، مباحث کلامی، و نظریه‌های یادگیری و رشد شناختی نوجوان گردآوری و با تحلیل محتوای تفسیری–ساختاری بررسی شد. یافته‌های محتوایی نشان داد که قرآن کریم در بیان نسبت اراده انسان و مشیت الهی از «ساختار ترتب» بهره می‌گیرد؛ ساختاری که بر رابطه طولی میان فعل انسان و فعل الهی دلالت دارد و در سه گونه آیات شرطی، ترتیبی و جمع‌کننده دو نسبت ظهور می‌یابد. یافته‌های طراحی–تربیتی نیز منجر به شکل‌گیری الگوی سه‌مرحله‌ای tta شامل «برانگیختن»، «آموزش چارچوب» و «بسط و کاربست» شد که با تمثیل «ناوبر در قلمرو» و راهبردهایی همچون تعارض شناختی، پیش‌سازمان‌دهنده‌ها و یادگیری موقعیتی غنا یافت. نتیجه نشان می‌دهد که می‌توان با تلفیق ساختار بیانی قرآن با اصول روان‌شناسی رشد و طراحی آموزشی، الگویی اثربخش برای فهم و کاربرد نظریه امر بین‌الامرین ارائه کرد. این الگو زمینه‌ساز بازنگری در آموزش دینی و ارتقای درک عمیق، مسئولیت‌پذیری و امیدواری فعال در دانش‌آموزان است و پیشنهاد می‌شود در پژوهش‌های میدانی، کاربست عملی آن آزمون شود.