تحلیل نقش معلمان مرد الهیات در بازتولید مفاهیم دینی عدالت و کرامت انسانی در آموزش رسمی و زندگی روزمره دانش‌آموزان

در آموزش و پرورش به عنوان یکی از اصلی‌ترین نهادهای اجتماعی، نقشی بی‌بدیل در شکل‌دهی به باورها، ارزش‌ها و هنجارهای نسل جوان ایفا می‌کند. در درس معارف دینی و الهیات به عنوان کانال رسمی انتقال مفاهیم دینی در نظام آموزشی ایران، اهمیت ویژه‌ای دارد. این پژوهش با هدف «تحلیل نقش معلمان مرد الهیات در بازتولید مفاهیم دینی عدالت و کرامت انسانی در آموزش رسمی و زندگی روزمره دانش‌آموزان» انجام شد. رویکرد این پژوهش کیفی و از نوع مطالعه موردی بود. جامعه پژوهش شامل معلمان مرد الهیات و دانش‌آموزان پسر مقطع متوسطه دوم در شهر تهران بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، 15 معلم و 30 دانش‌آموز انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با معلمان و دانش‌آموزان، مشاهده غیرمشارکتی در کلاس‌های درس و تحلیل محتوای کتاب‌های درسی معارف دینی بود. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل تماتیک تحلیل گردیدند. یافته‌ها نشان داد که معلمان از طریق سه سازوکار اصلی «تفسیر شخصی از متون دینی»، «رویکردهای آموزشی مبتنی بر انتقال مستقیم یا تعامل انتقادی» و «مدل‌سازی رفتاری در کلاس و مدرسه» به بازتولید این مفاهیم می‌پردازند. با این حال، یافته‌ها حاکی از وجود یک «شکاف معنایی» بین درک و تبیین معلمان از این مفاهیم و درک و تجربه زیسته دانش‌آموزان است. درک معلمان از عدالت عمدتاً در چارچوب فردی و اخلاقی است، در حالی که دانش‌آموزان به دنبال کارکردهای اجتماعی و ساختاری آن هستند. همچنین، کرامت انسانی بیشتر در ابعاد معنوی و اخروی تبیین می‌شود و کمتر به ابعاد دنیوی و حقوقی آن در زندگی روزمره پرداخته می‌شود.