آموزش فقه پژوهی در احکام معاملات با تاکید بر تاثیر امضایی دانستن برخی احکام (مطالعه موردی: فور و تراخی خیارات امضایی بیع در مباحث فقهی امام خمینی)

اگر شیوه اجتهاد فقهای شیعه، موضوع دانش پداگوژی و «آموزش فقه پژوهی» واقع شود، تاثیر امضایی دانستن احکام عقلایی در روش و نتایج استنباط، می تواند فرضیه تحقیق در این دانش قرار گیرد. هدف تحقیق حاضر، بررسی فور و تراخی خیارات امضایی بیع در مباحث فقهی امام خمینی، و معرفی این شیوه از فقه پژوهی به عنوان شیوه آموزش اجتهاد پویا است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است. یافته ها نشان داد فوریت یا تراخی خیارات بیع مورد اختلاف میان فقها و معطوف به تحلیل ادله خیارات است. امام خمینی با رویکردی نوین، به بررسی ادله خیارات امضائی پرداخته است و به نظر می رسد با این شیوه به ابهامات موجود خاتمه داده است. به نظر ایشان، در صورت عدم جریان استصحاب خیار، اصل بر فوریت خیار است. هرچند خیار عیب، امضایی است، اما تمام الموضوع خیار عیب در مرسله جمیل 'قائماً بعینه' بودن مبیع است و فوریت در موضوع خیار دخالت ندارد؛ پس اگر اطلاق ثابت شود، مستلزم تراخی است. خیار غبن، امضائی است و در نظر عقلا، موضوع آن 'تحقّق غبن' است که خیار آن، به فوریت مقیّد نشده؛ اما مشروط به عدم اضرار و اهمال است و لذا تراخی عرفی دارد. نظر امام خمینی در زمان خیار تدلیس در بیع، یافت نشد؛ اما فوریت آن مورد تسالم فقها است. بنابراین، موضوع خیار امضائی اگر در دلیل لفظی تصریح نشده باشد، بر اساس ملاکات عقلا، تنقیح می شود و به تبع آن فوریت یا تراخی عرفی ثابت می گردد و در صورت عدم تنقیح موضوع خیار، اصل بر فوریت عرفی خیارات است و با این رویکرد می توان به اختلافات پایان داد. درنتیجه بحث اجتهادی یاد شده می تواند به عنوان الگویی موفق در پداگوژی «آموزش فقه پژوهی» در احکام معاملات، محسوب شود.