نقش هوش مصنوعی در آموزش و پرورش معارف اسلامی (فرصت ها و چالش ها)

هدف این پژوهش کیفی، بررسی نقش دوگانه هوش مصنوعی در آموزش و پرورش معارف اسلامی با تمرکز بر فرصت‌ها و چالش‌های آن است. یافته‌ها نشان داد هوش مصنوعی پنج فرصت کلیدی شامل شخصی‌سازی یادگیری مفاهیم دینی، تولید محتوای تعاملی، تقویت مهارت تفکر انتقادی، تسهیل دسترسی در مناطق محروم و افزایش انگیزش دانش‌آموزان ایجاد می‌کند. در مقابل، چهار حوزه چالش اساسی شناسایی شد: چالش‌های اخلاقی و اعتقادی (تحریف مفاهیم، کاهش نقش مربی، تضعیف تعقل، مسائل حریم خصوصی و جهت‌گیری الگوریتمی)، چالش‌های فنی و زیرساختی (کمبود محتوای معتبر، ضعف زیرساخت، هزینه بالا، مشکل به‌روزرسانی و ناهماهنگی استانداردها). برای بهره‌برداری ایمن و موثر، پنج راهکار اساسی پیشنهاد شد: تدوین چارچوب اخلاقی اسلامی، نظارت مستمر فقها و کارشناسان معارف، آموزش سواد هوش مصنوعی به معلمان، توسعه پلتفرم‌های بومی و تقویت همکاری حوزه علمیه و دانشگاه. نتیجه‌گیری نهایی تاکید دارد که هوش مصنوعی در صورتی که تحت نظارت دقیق شرعی و با برنامه‌ریزی بومی به کار گرفته شود، می‌تواند به ابزاری قدرتمند در خدمت تربیت دینی تبدیل شود؛ در غیر این صورت، خطر تضعیف باورهای اصیل اسلامی و سطحی شدن تجربه دینی وجود دارد. این پژوهش نخستین تلاش جامع مروری با رویکرد بومی-اسلامی در این حوزه است و زمینه را برای پژوهش‌های تجربی و عملیاتی آینده فراهم می‌سازد.