غایتمندی در طبیعت از نگاه زیست شناسی تکاملی و الهیات اسلامی و پیامدهای تربیتی آن در آموزش علوم تجربی

مسئله‌ی غایت‌مندی در طبیعت، یکی از بنیادی‌ترین موضوعات در فلسفه‌ی علم و الهیات است که همواره در مرز گفت‌وگوی میان علم و دین مطرح بوده است. در زیست‌شناسی تکاملی، از زمان داروین، تبیین پدیده‌های طبیعی بر اساس «انتخاب طبیعی» جایگزین مفهوم سنتی «غایت‌مندی ذاتی» گردید. در مقابل، در الهیات اسلامی، عالم آفرینش بر مبنای حکمت و هدف‌داری الهی تفسیر می‌شود و هیچ موجودی «عبث» و بی‌غایت نیست. این دو نگرش، هرچند در ظاهر متعارض می‌نمایند، اما از منظر معرفت‌شناسی و تربیتی، می‌توانند مکمل یکدیگر تلقی شوند. هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی مفهوم غایت‌مندی در طبیعت از منظر زیست‌شناسی تکاملی و الهیات اسلامی و تبیین پیامدهای تربیتی آن در آموزش علوم با تاکید بر دانش پداگوژیک محتوا است. روش پژوهش، توصیفی- تطبیقی و مبتنی بر مطالعه‌ی منابع علمی، فلسفی و دینی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که درک چندبعدی از غایت‌مندی می‌تواند به معلمان علوم کمک کند تا رویکردی تلفیقی در آموزش مفاهیم علمی و فلسفی اتخاذ نمایند و از تعارض میان علم و ایمان در کلاس‌های درس جلوگیری شود. بر این اساس، تربیت معلمان علوم نیازمند تقویت آگاهی فلسفی–الهیاتی در کنار دانش محتوایی و پداگوژیک است.