حضور تربیتی در غیاب فیزیکی: واکاوی نظری درک استادان الهیات از آموزش مجازی در دانشگاه فرهنگیان

آموزش الهیات و معارف اسلامی در دوره‌ی معاصر با ظهور آموزش مجازی با پرسش‌های بنیادینِ معرفتی و تربیتی مواجه است. یکی از این پرسش‌ها، نسبت میان «حضور تربیتی» استاد و «غیاب فیزیکی» در فرایند یاددهی–یادگیری دینی است. پژوهش حاضر مبتنی بر روش کتابخانه‌ای و تحلیل اسنادی، باهدف تبیین نظری مفهوم «حضور تربیتی در غیاب فیزیکی» و واکاوی ابعاد آن در پرتو آموزه‌های اسلامی، فلسفه‌ی تربیتی، و نظریه‌های آموزش معاصر سامان یافته است. برای نیل به هدف، منابع اسلامی (قرآن، حدیث، آثار حکمت متعالیه، و بیانات امام خمینی(ره)) در کنار متون فلسفه تعلیم و نظریه‌های ارتباط تربیتی مورد بررسی نقادانه قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که حضور تربیتی، نه صرفاً حضور بدنی بلکه ظهور وجودی مربی در عرصه‌ی تعلیم است؛ حضوری که در فضای مجازی می‌تواند از طریق سه سازوکار اصلی تحقق یابد: 1. حضور معرفتی (تجلّی حکمت و معنا در بیان استاد)، 2. حضور عاطفی–ایمانی (رابطه‌ی قلبی بین استاد و شاگرد)، 3. حضور قدسی–وجودی (تجلّی نیت الهی در کنش تربیتی حتی در فضای غیاب). نتیجه‌ها حاکی از آن است که آموزش مجازی، اگر بر مبنای رویکرد الهیاتی، نیت قدسی و طراحی ارتباط معنوی سامان یابد، نه‌تنها موجب غیبت حضور تربیتی نمی‌شود بلکه می‌تواند به تعمیق آن بینجامد.