تحلیل محتوای کتب درسی دین و زندگی دوره دوم متوسطه بر اساس الگوی فطرت‏محور مبتنی بر نهج‌البلاغه

هدف این پژوهش، تحلیل محتوای کتب درسی «دین و زندگی» دوره دوم متوسطه بر اساس الگوی فطرتمحور پنج‌مرحله‌ای برگرفته از نهج‌البلاغه (انگیزش فطری، تعمیق عقلانی، آگاهی نعمت، ابلاغ حجت و امت‌سازی) بود. روش پژوهش، تحلیل محتوای استنباطی و جامعه آماری، تمام دروس پایه‌های دهم تا دوازدهم (15 درس) بود. یافته‌ها نشان داد محتوای کتب درسی، از الگوی تربیتی ناتمامی رنج می‌برد؛ به‌طوری که مراحل «تعمیق عقلانی» و «ابلاغ حجت» (میانگین‌های 2.3 و 2.1 از 3) وضعیت نسبتاً مطلوبی دارند، اما مراحل آغازین «انگیزش فطری» (میانگین 1.4) و به‌ویژه مرحله غایی «امت‌سازی» (میانگین 1.3) به شدت ضعیف هستند. این امر حاکی از غلبه پارادایم انتقال‌محور و غفلت از ابعاد عاطفی، انگیزشی و کنش جمعی در تربیت دینی است. نتیجه آنکه برنامه درسی موجود، به جای تربیت کنشگر اجتماعی مسئول، به آموزش مخاطب منفعل متمایل است. پژوهش حاضر بر ضرورت بازنگری اساسی در طراحی محتوا بر اساس الگوهای تربیتی یکپارچه اسلامی تاکید می‌کند.