نقش هوش مصنوعی در تحول آموزش و پژوهش اسلامی: فرصت‌ها و چالش‌ها

هوش مصنوعی ( artificial intelligenceبه اختصار ai) به عنوان یک پارادایم تحول‌آفرین، پتانسیل فوق‌العاده‌ای برای نوآوری در عرصه‌های آموزش و پژوهش اسلامی دارد. این مقاله به بررسی نقش هوش مصنوعی در شخصی‌سازی آموزش علوم دینی، تولید محتوای تعاملی، متن‌کاوی پیشرفته متون مقدس و تقویت پژوهش‌های فقهی و تفسیری می‌پردازد. با رویکردی تحلیلی-توصیفی، فرصت‌های بی‌نظیر این فناوری از جمله دستیاران هوشمند آموزشی و سیستم‌های تحلیل حدیث را برمی‌شمارد و در کنار آن، چالش‌های بنیادین همچون مسائل اخلاقی، خطاهای الگوریتمی و خطر کمرنگ شدن نقش استاد را به بحث می‌گذارد. اگرچه هوش مصنوعی ابزاری قدرتمند برای پیشبرد آموزش و پژوهش اسلامی است و می‌تواند به ارتقای کمی و کیفی تولیدات علمی جهان اسلام کمک کند، اما نمی‌تواند جایگزین تفکر انسانی و شهود دینی شود و باید به عنوان ابزاری کمکی در خدمت اهداف اسلامی قرار گیرد. نتیجه‌گیری مقاله حاکی از آن است که هوش مصنوعی نه به عنوان جایگزین، بلکه به عنوان یک مکمل قدرتمند برای پژوهشگر و معلم اسلامی، می‌تواند عصر جدیدی از دسترسی، دقت و کارایی را در این عرصه‌ها رقم بزند، مشروط بر آن که با راهبردهایی صحیح و در چارچوبی اخلاقی- فقهی به کار گرفته شود.