کاربرد مدل‌سازی ریاضی در آموزش الهیات و معارف اسلامی

پیچیدگی برخی مفاهیم الهیاتی و درهم‌تنیدگی آموزه‌های اعتقادی، اخلاقی و فقهی، فهم و یادگیری نظام‌مند آن‌ها را برای بسیاری از فراگیران دشوار می‌سازد. در عمل، بخش قابل توجهی از آموزش الهیات و معارف اسلامی در قالب ارائه متنی و خطابه‌محور انجام می‌شود و کمتر از ابزارهای ساختاری و بصری برای شفاف‌سازی روابط مفهومی و استدلالی استفاده می‌گردد. مدل‌سازی ریاضی، به‌عنوان فرایند ساختن بازنمایی‌های ساده‌شده و منظم از پدیده‌ها با استفاده از نمودار، شبکه، منطق صوری و مدل‌های ساده تصمیم‌گیری و احتمال، می‌تواند در آموزش الهیات نقشی یاری‌گر ایفا کند. هدف پژوهش حاضر، تبیین ظرفیت‌ها، کاربردها و محدودیت‌های مدل‌سازی ریاضی در آموزش الهیات و ارائه الگویی پیشنهادی برای ادغام تدریجی آن در دروس معارف اسلامی است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و از نوع مطالعه اسنادی است؛ بدین منظور، منابع نظری در حوزه برنامه‌ریزی درسی و تعلیم و تربیت دینی، آثار مرتبط با مدل‌سازی ریاضی در آموزش، و نمونه‌ای از متون و سرفصل‌های درسی الهیات به‌صورت هدفمند انتخاب و با تحلیل محتوای کیفی بررسی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مدل‌سازی ریاضی در سه سطح قابل استفاده است: سطح مفهومی (نمودارها و شبکه‌های مفهومی برای تبیین روابط صفات الهی، جبر و اختیار و…)، سطح تحلیلی (درخت‌های تصمیم و مدل‌های ساده نظریه بازی‌ها برای تبیین مسائل اخلاقی و فقهی)، و سطح روش‌شناختی (به‌کارگیری منطق نمادی برای بازنویسی و تحلیل براهین کلامی). در عین حال، خطر تقلیل‌گرایی، ضعف سواد ریاضی مدرسان و حساسیت فرهنگی نسبت به «ریاضی‌سازی دین» از چالش‌های مهم این رویکرد است. بر اساس نتایج، الگویی مرحله‌به‌مرحله برای طراحی فعالیت‌های کلاسی مبتنی بر مدل‌سازی پیشنهاد می‌شود که می‌تواند به ارتقای شفافیت مفهومی، دقت استدلال و مهارت نقد در میان دانشجویان الهیات بینجامد.