تفکر نقاد اخلاق‌محور در ایران: تلفیق رویکرد فریره، سیگل، پل و الدر و مبانی اسلامی

در عصر رسانه و اطلاعات، تفکر نقادانه به عنوان سپر شناختی در برابر خطاهای ادراکی، سوگیری‌های رسانه‌ای و فشارهای اجتماعی اهمیت بنیادین یافته و به عنوان مهارت زندگی ضروری برای سلامت روانی و اجتماعی شناخته می‌شود. این پژوهش با هدف پیشنهاد الگویی بومی برای پرورش تفکر نقاد در ایران، نظریه‌های جهانی آموزش گفت‌وگویی، منش اخلاقی و عقلانیت آموزشی را با مبانی اسلامی عقل، انصاف و گفت‌وگوی حکیمانه تلفیق می‌کند تا چالش‌های آموزشی ایران مانند آموزش حافظه‌محور و کمبود گفت‌وگو را حل کند. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی-تطبیقی است و داده‌ها از متون اسلامی مانند قرآن و نهج‌البلاغه، منابع نظری غربی و اسناد بین‌المللی گردآوری شده‌اند؛ برای تقویت جنبه تجربی، مطالعات داخلی با ابزار سنجش مهارت‌های تفکر نقادانه سطح متوسط تا پایین این مهارت را در دانشجویان ایرانی گزارش کرده‌اند. یافته‌ها مدلی سه‌بعدی شامل عقلانیت، انصاف و گفت‌وگو پدید می‌آورد که هم‌پوشانی‌های معنادار میان مبانی اسلامی و نظریه‌های مدرن را نشان می‌دهد و تفکر نقاد را به عنوان توانمندسازی در برابر اثرات رسانه‌ای برجسته می‌کند؛ همچنین نقش روش‌های تربیتی فعال را در ارتقای کیفیت یادگیری تایید می‌نماید. شواهد آموزشی بین‌المللی عملکرد مفهومی دانش‌آموزان ایرانی در ریاضیات و درک مطلب را زیر میانگین جهانی نشان می‌دهد. در نتیجه، مدل پیشنهادی می‌تواند در نظام‌های آموزشی، رسانه‌ای و تربیتی ایران برای مقاوم‌سازی شناختی به‌کار گرفته شود و راهکاری عملی برای چالش‌های فرهنگی ارائه دهد.