ارتباط خرد و دین و نقش آنها در کمال و سعادت انسان با توجه به قصاید ناصرخسرو قبادیانی

ارتباط خرد و دین از دغدغه‌های اساسی اندیشۀ بشری است که بازتاب گسترده‌ای در متون نظم و نثر ادب فارسی داشته است. این پژوهش به بررسی جایگاه و ارتباط این دو مفهوم و نقش تلفیقی آن‌ها در دستیابی به کمال و رستگاری انسان در قصاید ناصرخسرو قبادیانی می‌پردازد. نگارندگان در این پژوهش در پی تعریف و جایگاه «خرد» و «دین» به عنوان دو مسئله محوری در قصاید ناصرخسرو، تحلیل چگونگی ارتباط این دو مفهوم و نقش هم‌افزای آن‌ها در رسیدن انسان به کمال و استخراج و ارائه الگوی «انسان کامل» از دیدگاه ناصرخسرو بر اساس تلفیق عقلانیت (علم) و معنویت (دین) هستند. این مطالعه به روش کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده و جامعۀ پژوهش را بخشی از قصاید ناصرخسرو تشکیل می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از نگاه ناصرخسرو، خرد و دین نه تنها در تعارض با همدیگر نیستند؛ بلکه دو بالِ مکمّل و جدایی‌ناپذیر برای پرواز روح انسانی به سوی کمال و سعادت هستند. «خرد» به مثابۀ چراغ عقل و «دین» به منزلۀ راهنمای عمل در کنار یکدیگر، انسان را به سعادت حقیقی که همانا شناخت خدا، نجات از دنیا و تقرّب به خداوند است، رهنمون می‌سازند. در منظومۀ فکری و مذهبی شاعر، انسان موجودی مختار است و بر این اساس، خردِ برهانی پایه‌ای برای فهم حقایق دینی، و دین، هدایتگر عقل به سوی نور یقین تلقی می‌شود.