تبیین الگوی آموزش دینی بر اساس دانش آموزش محتوا (pck) درآیات و روایات

پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی بومی‌شده دانش محتوای تربیتی برای آموزش الهیات و معارف دینی، بر اساس آیات و روایات، انجام شده است. در پی تحول پارادایمی که اثربخشی معلم را به دانش تخصصی پیوند می‌زند، چارچوب نظری شولمن (1987) به‌عنوان هسته اصلی تخصص معلمی، مبنا قرار گرفت. با این حال، با توجه به ماهیت غایی و تربیتی دروس دینی و چالش‌های ناشی از گفتمان سکولار، این پژوهش استدلال می‌کند که تقلید صرف از مدل‌های سکولار کافی نیست و باید مولفه‌های آن مستقیماً از مبانی اندیشه‌ای اسلام (قرآن و روایات) استخراج و بازتعریف شوند. این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی، به استخراج شواهد و مصادیق کلیدی از متون دینی پرداخت و الگویی چهار مولفه‌ای ارائه داد. دانش سازماندهی محتوا در این الگو، فرآیندی غایت‌مدار است که بر اصولی چون خدامحوری، اولویت علم نافع و تاکید بر نیازهای مورد ابتلای عملی فراگیران استوار است و محتوا را با راهبردهایی نظیر خردورزی (برای تحصیل یقین) و استمرار و اعتدال ساختار می‌دهد. دانش بازنمایی مفاهیم بر پایه اصل قرآنی ﴿بِلِسانِ قَوْمِهِ﴾ بنا شده و توانایی معلم را در 'تبدیل' مفاهیم انتزاعی به ساختارهای قابل فهم، با استفاده هنرمندانه از قصص قرآنی و تمثیل‌ها، تبیین می‌کند. این مولفه بر روش‌های تربیت غیرمستقیم برای ملکه‌سازی آموزه‌ها در ضمیر ناخودآگاه و الگوبودن عملی معلم برای انتقال عملی پیام تاکید دارد. دانش درک فراگیر و سوءتفاهم‌ها فراتر از روان‌شناسی عمومی، شامل درک بستر فکری و حراست عقیدتی و فکری فراگیر در برابر تهاجمات فکری و شبهات رایج است که مستلزم ایجاد یک «حصن فکری» از طریق پاسخ‌های متقن و اقناعی است؛ بنیان این تعامل بر احترام به کرامت انسانی و محبت‌محوری استوار است. در نهایت، الگوی بومی‌شده، چارچوبی جامع و ریشه‌دار در مبانی اسلامی فراهم می‌آورد که آمیزه‌ای ویژه از محتوا و پداگوژی را که با اخلاق و غایت‌شناسی اسلامی عجین شده، به معلمان دینی ارائه می‌دهد و یک مبنای نظری و عملی مناسب برای ارتقای کیفیت آموزش الهیات فراهم می‌سازد.