نقش فضاهای غیررسمی یادگیری (مانند اردوهای زیارتی و موزه‌های دینی) در تعمیق یادگیری معارف اسلامی و هویت دینی دانش‌آموزان

با توجه به محدودیت‌های آموزش رسمی و کلاسی در انتقال کامل معارف اسلامی و شکل‌گیری هویت دینی پویا، پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش فضاهای یادگیری غیررسمی، شامل اردوهای زیارتی و موزه‌های دینی، در تعمیق یادگیری معارف اسلامی و تقویت هویت دینی دانش‌آموزان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، ترکیبی (اکتشافی-متوالی) بود. در مرحله کیفی، با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، با 15 دانش‌آموز دبیرستانی که تجربه حضور در این فضاها را داشتند، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد و داده‌ها از طریق تحلیل موضوعات تحلیل گردید. در مرحله کمی، جامعه آماری شامل تمام دانش‌آموزان دبیرستانی شهر مشهد بود که از میان آن‌ها نمونه‌ای 300 نفری به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه هویت دینی (اقتباسی از پژوهش فرهنگی، 1398) و آزمون سنجش معارف اسلامی (ساخته پژوهشگر) بودند. روایی ابزارها توسط خبرگان تایید و پایایی آن‌ها با آلفای کرونباخ به ترتیب 0/90 و 0/85 به دست آمد. یافته‌های کیفی منجر به شناسایی سه موضوع اصلی «تجربه زیسته و احساسی»، «یادگیری تعاملی و مبتنی بر مشاهده» و «تقویت تعلق اجتماعی» گردید. یافته‌های کمی نیز نشان داد که میان دانش‌آموزانی که در این فضاها فعال بوده‌اند و کسانی که نبوده‌اند، از نظر میانگین نمرات معارف اسلامی و هویت دینی تفاوت معناداری وجود دارد. همچنین نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که میان فراوانی حضور در این فضاها با ابعاد مختلف هویت دینی و سطح معارف اسلامی همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد.