تبیین نقش تفکر انتقادی معلم در آموزش معارف اسلامی

زمینه و هدف: رفتار، نگرش و شخصیت معلمان در شکل‌گیری هویت معرفتی و دینی متربیان نقشی بنیادین دارد؛ نقشی که هم پژوهش‌های تجربی و هم متون اسلامی آن را تایید کرده‌اند. با توجه به اهمیت تفکر انتقادی در پویایی ایمان و معناداری یادگیری دینی، این پژوهش با هدف تبیین مولفه‌های تفکر انتقادی در منابع اسلامی و تحلیل نقش معلم معارف اسلامی در پرورش آنها انجام شد. روش: این پژوهش با روش تحلیل مفهومی توصیفی و بر پایه مطالعه متون قرآنی، روایی، نظریه‌های تربیتی معاصر و مطالعات تجربی تعلیم ‌و تربیت انجام گرفته است. داده‌ها نیز با رویکرد تلفیقیِ اسلامی تربیتی دسته‌بندی و تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که تفکر انتقادی در تعالیم اسلامی مجموعه‌ای معرفتی اخلاقی است که بر اصول متعددی همچون پرسشگری، قضاوت منصفانه، استدلال برهانی، گشودگی ذهن و پشتکار فکری استوار است. آیات و روایات به‌گونه‌ای همدلانه و در عین حال چالش‌برانگیز انسان را به تفکّر، نقد، سنجش و بازاندیشی دعوت می‌کنند. تحلیل نقش معلم نشان می‌دهد که رفتار، زبان، عدالت، شیوه پرسشگری و نحوه مدیریت هیجان توسط معلم از اصلی‌ترین عوامل در رشد این مولفه‌ها هستند. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان می‌دهد که معلم معارف اسلامی تنها ناقل دانش نیست، بلکه شکل‌دهنده زیست‌جهان عقلانی ایمانی کلاس است. پرورش تفکر انتقادی بر پایه آموزه‌های اسلامی باعث تعمیق هویت دینی، تقویت انتخاب آگاهانه و ارتقای کیفیت یادگیری می‌شود و می‌تواند الگویی کارآمد برای تربیت دینی معاصر فراهم آورد