فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در آموزش معارف اسلامی

واکاوی نقش تحول‌آفرین هوش مصنوعی در حوزه آموزش معارف اسلامی با تمرکز بر تبیین نظام‌مند فرصت‌ها، چالش‌ها و ارائه راهکارهای سازنده هدف این مقاله است که با روشی توصیفی-تحلیلی و با مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای مقالات معتبر به انجام رسیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از طریق قابلیت‌هایی چون شخصی‌سازی و تعمیق آموزش، تولید محتوای هوشمند و چندرسانه‌ای، توسعه دسترسی و عدالت آموزشی، و تسریع و توسعه پژوهش‌های دینی، فرصت‌های بی‌بدیلی را فراهم می‌آورد. با این حال، بهره‌گیری از این فناوری در حوزه‌ای با مبانی وحیانی و ارزشی، با چالش‌های جدی اعتقادی-کلامی (مانند تقلیل مفاهیم ناب دینی و ارائه تفاسیر ناهمگون)، فقهی-شرعی (مانند عدم امکان استناد در امور حلال و حرام)، تربیتی-انسانی (مانند تهدید جایگاه معلم به عنوان مربی) و فنی-اخلاقی (مانند سوگیری الگوریتم‌ها و خطرات حریم خصوصی) روبرو است. راهکارهای پیشنهادی در سه سطح کلان «محتوایی-نظارتی»، «فنی-زیرساختی» و «تربیتی-فرهنگی» ارائه شده‌اند که تحقق آن‌ها مستلزم عزم جدی نهادهای حوزوی و دانشگاهی و تدوین سند راهبردی ملی است.