نگاهى دیگر به مساله‏ى جبر و اختیار

قدرت تصمیم‏گیرى و انتخاب در انسان از یقینى‏ترین امورى است که متعلَّق شناسایى انسان قرار مى‏گیرد، چرا که از یک سو هر انسانى در مقام مقایسه ى رفتار خود با حیوان‏ها و گیاهان و جمادات از یک سو و در مقایسه با رفتار هم نوعان خود از سوى دیگر و نیز مقایسه‌ى رفتار خود در موقعیت‏هاى گوناگون مثل حالت خواب و بیدارى، بیمارى و سلامتى، کودکى و جوانى و پیرى، و حالات خود قبل از ایمان و بعد از ایمان، قبل از علم و بعد از آن و بسیارى موارد دیگر، حکم بر اختیار داشتن خود مى‏کند. در عین حال بحث بر سر اختیار یا عدم اختیار انسان از قدیمى‏ترین مباحث معرفتى است که تقریبا' در تمامى کتاب‏هاى کلامى مورد بحث و بررسى قرار گرفته و جواب‏هاى تقریبا' یکسانى را به خود اختصاص داده است. در این مقاله ما کوشیده‏ایم ضمن نگاهى فشرده به پاسخ‏هاى داده شده در فلسفه و کلام به موضوع فوق، باب و نگاه جدیدى را در این مسئله آغاز کنیم که پیش از آن مورد توجّه نبوده است.