زن به مثابهٔ «وجود معرفتی»: بررسی جایگاه زن در ادیان مختلف از منظر معرفت‌شناسی دینی

این مقاله مروری با هدف تحلیل جایگاه زن در ادیان مختلف از منظر «وجود معرفتی»، یعنی آن‌گونه که زن نه تنها به عنوان موجودی اخلاقی، حقوقی یا اجتماعی، بلکه به عنوان فاعلی معرفتی دارای ظرفیت‌های شناختی، الهام‌بخشی و کشف حقیقت بررسی می‌شود، نگاشته شده است. با استفاده از روش‌شناسی تطبیقی-تحلیلی و با استناد به منابع اولیهٔ متون دینی و همچنین مطالعات ثانویهٔ معتبر فلسفی و دین‌شناسی، این پژوهش به بررسی نقش زن در ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت، اسلام)، ادیان هندی (هندوئیسم، بودیسم، جینیسم)، ادیان ایرانی (زرتشتی)، و برخی ادیان بومی و غیرسنتی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود نابرابری‌های گستردهٔ تاریخی در بازنمایی‌های فقیهانه یا ساختارهای کلیسایی، متون اصلی ادیان حاوی بُعدی معرفتی و معنوی از زن است که گاه به‌صورت «مظهر خرد»، «کاشف حقیقت»، یا «هم‌راه راه‌یابی به حقیقت الهی» تصویر می‌شود. این مقاله ضمن تبیین مفهوم «وجود معرفتی» بر اساس اندیشه‌های متافیزیکی و دینی، به بررسی چالش‌ها و فرصت‌های بازخوانی متون دینی جهت بازآفرینی زن به مثابهٔ فاعلی معرفتی می‌پردازد.