نقش زبان تمثیل و تشبیه در تفاسیر فارسی ادبی از آیات معاد و آخرت (با تکیه بر کشف الاسرار، تفسیر روض الجنان و روح الجنان و تفسیر خواجه عبدالله انصاری)

آیات معاد و آخرت از مهم‌ترین محورهای اعتقادی قرآن کریم است که به دلیل ماهیت غیبی و فرا حسی، نیازمند زبانی ویژه برای انتقال مفاهیم به مخاطبان است. تمثیل و تشبیه از کارآمدترین ابزارهای زبانی در تقریب این مفاهیم به ذهن مخاطب محسوب می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش و کارکرد زبان تمثیل و تشبیه در تفسیر آیات معاد و آخرت در سه تفسیر ادبی-عرفانی فارسی، شامل کشف الاسرار میبدی، روض الجنان ابوالفتوح رازی و تفسیر خواجه عبدالله انصاری انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مفسران این تفاسیر از تشبیهات حسی، تمثیلات عرفانی، و استعارات تصویرساز برای ملموس‌سازی مفاهیم معاد بهره برده‌اند. کارکردهای اصلی این شگردهای ادبی شامل تقریب معقول به محسوس، تاثیرگذاری عاطفی، ایجاد انگیزش اخلاقی و تعمیق فهم عرفانی است. همچنین هر یک از این تفاسیر رویکرد متمایزی در به‌کارگیری تمثیل و تشبیه دارند؛ میبدی با رویکرد عرفانی-ادبی، ابوالفتوح با رویکرد تعلیمی-کلامی و خواجه عبدالله با رویکرد عرفانی-عاشقانه. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که زبان تمثیلی و تشبیهی در این تفاسیر، نقش مهمی در پل‌زدن میان عالم غیب و شهادت و تسهیل درک مفاهیم اخروی ایفا کرده است.