شناسایی و اولویت‌بندی عوامل موثر بر توسعه صنعت سنگ در چارچوب آمایش سرزمین با استفاده از مدل ahp

صنعت سنگ به عنوان یکی از بخش‌های مهم اقتصادی کشور، نقش کلیدی در توسعه منطقه‌ای، اشتغال‌زایی و صادرات غیرنفتی ایفا می‌کند. با این حال، پراکنش نامتوازن واحدهای استخراج و فرآوری، ضعف زیرساخت‌ها و محدودیت‌های محیطی، موجب کاهش بهره‌وری و ایجاد تعارضات فضایی شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی عوامل موثر بر توسعه صنعت سنگ در چارچوب آمایش سرزمین انجام شد. روش تحقیق کاربردی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل سلسله‌مراتبی (ahp) بود. معیارهای اصلی شامل عوامل زیرساختی، اقتصادی، زیست‌محیطی و نهادی–مدیریتی و دوازده زیرمعیار متناظر شناسایی شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه مقایسات زوجی و نظر 18 نفر از خبرگان حوزه معدن و برنامه‌ریزی منطقه‌ای جمع‌آوری شد. نتایج نشان داد که عوامل زیرساختی با بیشترین وزن، مهم‌ترین پیش‌نیاز توسعه صنعت سنگ هستند و دسترسی به شبکه حمل‌ونقل و نزدیکی به معادن از اولویت بالاتری برخوردارند. عوامل اقتصادی، زیست‌محیطی و نهادی–مدیریتی به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش می‌تواند به عنوان ابزاری کاربردی برای سیاست‌گذاران و مدیران صنعت سنگ جهت مکان‌یابی بهینه واحدها، کاهش تصمیم‌گیری سلیقه‌ای و ارتقای توسعه پایدار مورد استفاده قرار گیرد.

identification and prioritization of factors affecting the development of the stone industry within the framework of spatial planning using the ahp model

the stone industry, as one of the important economic sectors of the country, plays a key role in regional development, job creation, and non-oil exports. however, the unbalanced distribution of extraction and processing units, infrastructure weaknesses, and environmental constraints have led to reduced productivity and the creation of spatial conflicts. the present study was conducted with the aim of identifying and prioritizing the factors affecting the development of the stone industry within the framework of spatial planning. the research method was applied-analytical and based on the analytic hierarchy process (ahp). the main criteria included infrastructural, economic, environmental, and institutional-managerial factors, and twelve corresponding sub-criteria were identified. data were collected through a pairwise comparison questionnaire and the opinions of 18 experts in the fields of mining and regional planning. the results showed that infrastructural factors, with the highest weight, are the most important prerequisite for the development of the stone industry, and access to the transportation network and proximity to mines have higher priorities. economic, environmental, and institutional-managerial factors were ranked next, respectively. the findings of this research can be used as a practical tool for policymakers and managers in the stone industry for optimal site selection of units, reducing subjective decision-making, and promoting sustainable development.