بررسی نقش داده‌های هواشناسی ایستگاه مهرآباد در شکل‌گیری الگوهای آلودگی هوای شهر تهران

آلودگی هوا یکی از مسائل جدی زیست‌محیطی در کلان‌شهر تهران است که تاثیرات گسترده‌ای بر سلامت عمومی، اقتصاد و کیفیت زندگی دارد. موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی تهران، نقش مهمی در تشدید یا کاهش این آلودگی ایفا می‌کنند. این پژوهش با هدف بررسی رابطه میان شرایط اقلیمی و آلودگی هوا، داده‌های سال 1402 ایستگاه مهرآباد را تحلیل کرده و تاثیر عواملی مانند دمای هوا، میزان بارندگی، رطوبت نسبی، تعداد روزهای یخبندان، گردوغبار، ساعات آفتابی و سرعت باد را بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد در ماه‌های گرم سال، دما افزایش و رطوبت و بارندگی کاهش پیدا کرده، در نتیجه پایداری جوی و غلظت آلاینده‌ها بیشتر شده است. کاهش رطوبت در مرداد (20٪) و افزایش ساعات آفتابی منجر به تشکیل ازن سطحی، به‌عنوان یکی از آلاینده‌های ثانویه خطرناک بشمار میرود. در ماه‌های سرد سال نیز وقوع پدیده وارونگی دما و روزهای یخبندان به‌ویژه در دی و اسفند، باعث انباشت آلاینده‌ها در لایه‌های پایین جو شده است. بنابراین اقلیم نقش کلیدی در شکل‌گیری الگوهای آلودگی هوای تهران دارد و بهره‌گیری از داده‌های اقلیمی می‌تواند در پیش‌بینی شرایط بحرانی و طراحی برنامه‌های مدیریت آلودگی موثر باشد. سیاست‌گذاری‌های زیست‌محیطی باید با نگاهی جامع و اقلیم‌محور تدوین شوند تا کاهش پایدار آلودگی هوای شهری تحقق یابد.

the role of mehrabad meteorological station data in shaping air pollution patterns in tehran

air pollution is one of the most serious environmental issues in the metropolis of tehran, exerting wide-ranging effects on public health, the economy, and overall quality of life. the city’s geographical location and climatic conditions play a crucial role in either intensifying or mitigating this pollution. this study aims to investigate the relationship between climatic factors and air pollution by analyzing meteorological data from the mehrabad station for the year 2023 (1402 in the iranian calendar). variables such as air temperature, precipitation, relative humidity, number of frost days, dust events, sunshine duration, and wind speed were examined. the results indicate that during the warmer months, increased temperatures and reduced humidity and precipitation lead to greater atmospheric stability and higher concentrations of pollutants. in august, a decrease in humidity (to 20%) combined with increased sunshine hours contributes to the formation of surface ozone, one of the most hazardous secondary pollutants. in the colder months, temperature inversion and frost days—particularly in january and march—result in the accumulation of pollutants in the lower atmospheric layers. consequently, climate plays a key role in shaping tehran’s air pollution patterns, and the use of meteorological data can be highly effective in predicting critical pollution conditions and developing pollution management strategies. environmental policies should therefore be designed with a comprehensive, climate-oriented perspective to achieve sustainable urban air quality improvement.