سازه‌های کربن‌منفی؛ مبانی فرآیندهای جذب co₂ و امکان‌سنجی اجرای آن در ایران، از آلودگی تا سازندگی

صنعت ساختمان یکی از منابع عمده انتشار کربن دی‌اکسید در ایران است و توسعه سازه‌های کربن منفی می‌تواند به کاهش اثرات زیست‌محیطی و افزایش دوام و بهره‌وری مصالح کمک کند. این مقاله به بررسی اجرای سازه‌های کربن-منفی با استفاده از مصالح نوین و روش‌های کم‌کربن در ایران می‌پردازد. ابتدا مروری بر روش‌های جذب و ذخیره کربن دی‌اکسید، از جمله استفاده از پسماندهای صنعتی، فناوری‌های carbon capture utilization and storage (ccus) و direct air capture (dac)، ارائه می‌شود. سپس مصالح و ترکیبات مناسب برای تولید بتن و بلوک‌های کربن منفی و مسیرهای عملیاتی اجرای این سازه‌ها در ایران تحلیل می‌گردد. چالش‌ها، فرصت‌ها و راهکارهای توسعه این فناوری نیز مورد بررسی قرار گرفته و یک مسیر پیشنهادی گام‌به‌گام برای پیاده‌سازی سازه‌های کربن منفی در کشور ارائه می‌شود. علاوه بر این، ظرفیت‌های بومی و قابلیت همکاری بین دانشگاه و صنعت برای توسعه این فناوری در ایران مورد تاکید قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که با بهره‌گیری از منابع محلی، سیاست‌های تشویقی و راهکارهای فنی مناسب، امکان توسعه سازه‌های کم‌کربن و پایدار با صرفه‌جویی اقتصادی و مزایای محیط‌زیستی قابل توجه وجود دارد.

negative-carbon structures, fundamentals of co₂ capture processes, and feasibility of implementation in iran

the construction industry is one of the major sources of carbon dioxide emissions in iran, and the development of negative-carbon structures can contribute to reducing environmental impacts while enhancing material durability and efficiency. this study investigates the implementation of negative-carbon structural systems in iran through the use of innovative materials and low-carbon construction methods. first, an overview of co₂ capture and storage technologies—including industrial waste utilization, carbon capture, utilization and storage (ccus), and direct air capture (dac)—is presented. subsequently, suitable materials and mixtures for producing negative-carbon concrete and masonry units, as well as practical pathways for their application in iran, are analyzed. the challenges, opportunities, and strategies for advancing this technology are also discussed, and a step-by-step roadmap for its deployment in the country is proposed. in addition, the study emphasizes the role of local capacities and collaborative potential between academia and industry in promoting these technologies. the results indicate that by leveraging local resources, supportive policies, and appropriate technical solutions, the development of sustainable, low-carbon structures with significant economic and environmental benefits is achievable in iran.