جایگاه فناوری‌های نوظهور در توسعه مهندسی عمران: از تحول دیجیتال تا توسعه پایدار

صنعت مهندسی عمران به‌عنوان ستون فقرات توسعه زیرساخت‌های شهری و ملی، در دهه‌های اخیر با چالش‌هایی چون کاهش بهره‌وری، افزایش هزینه‌ها و فشارهای زیست‌محیطی مواجه بوده است. در این میان، تحول دیجیتال و ظهور فناوری‌های نوین همچون هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، داده‌های بزرگ، مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (bim)، واقعیت افزوده، دیجیتال توین و چاپ سه‌بعدی مصالح، فرصت‌های بی‌سابقه‌ای برای بازآفرینی فرآیندهای طراحی، ساخت و نگهداری فراهم کرده‌اند. این مقاله با رویکرد مرور نظام‌مند، نقش این فناوری‌ها در ارتقای کارایی، کاهش ضایعات و هم‌راستایی با اهداف توسعه پایدار را بررسی می‌کند. علاوه بر تحلیل کاربردهای فناورانه، پیوند آن‌ها با مفاهیم شهر هوشمند و زیرساخت پایدار مورد ارزیابی قرار گرفته و شاخص‌های کلیدی سنجش پایداری در پروژه‌های عمرانی معرفی شده‌اند. همچنین، چالش‌های اجرایی، نهادی و قانونی در مسیر پیاده‌سازی فناوری‌های نوظهور شناسایی و راهکارهایی برای رفع آن‌ها ارائه گردیده است. در نهایت، مسیر آینده مهندسی عمران با تمرکز بر فناوری‌های نسل بعدی مانند بلاک‌چین، رایانش کوانتومی و digital twin 2.0 ترسیم شده و مدل جامع «smart–sustainable civil engineering» به‌عنوان چارچوبی برای هم‌راستا کردن فناوری و پایداری در آموزش و عمل پیشنهاد می‌شود.

emerging technologies, civil engineering, digital transformation, sustainable development

civil engineering, as the backbone of urban and national infrastructure development, has faced persistent challenges in recent decades, including declining productivity, rising costs, and increasing environmental pressures. in response, digital transformation and the emergence of advanced technologies such as artificial intelligence, the internet of things, big data, building information modeling (bim), augmented reality, digital twins, and 3d printing of construction materials have created unprecedented opportunities to reshape design, construction, and maintenance processes. this paper, adopting a systematic review approach, examines the role of these technologies in enhancing efficiency, reducing waste, and aligning practices with sustainable development goals. beyond technological applications, the interconnection between digital innovations, smart cities, and sustainable infrastructure is analyzed, while key indicators for assessing sustainability in civil engineering projects are identified. furthermore, institutional, regulatory, and operational challenges in implementing emerging technologies are explored, with proposed strategies to overcome them. finally, the future trajectory of civil engineering is outlined, emphasizing next-generation technologies such as blockchain, quantum computing, and digital twin 2.0. a comprehensive model, termed “smart–sustainable civil engineering,” is proposed as a framework to integrate technological innovation with sustainability in both education and practice, paving the way for resilient and future-ready infrastructure systems.