روش‌شناسی کمّی-کیفی در مطالعه روانشناسی جمعی و مردم‌شناسی فرهنگی شهر همدان: ظرفیت‌ها و الزامات

کمّی و کیفی دو اصطلاح بنیادین در روش‌شناسی علوم اجتماعی هستند که گونه‌های مختلفی از هر یک در مطالعات روانشناسی جمعی و مردم‌شناسی فرهنگی قابل تشخیص است. این مقاله با بهره‌گیری از روش اسنادی و کتابخانه‌ای، در پی ارائه درکی گسترده و نظام‌مند از تفاوت‌های این دو رهیافت در مطالعه ظرفیت‌های روانشناختی و مردم‌شناختی جوامع است.در بخش نتیجه‌گیری، وجوه تمایز این دو در قالب دو پارادایم اثبات‌گرا (کمّی) و تفسیری (کیفی) تبیین خواهد شد. در پارادایم اثبات‌گرایی و کمی، محقق بر توصیف و تبیین عینی پدیده‌های روانشناختی تمرکز دارد، مطالعات کاملاً تعریف شده و محدود است، نقطه شروع مناسب عمدتاً قیاسی است، تحقیق بر تعمیم و تجرید تاکید دارد، جستجوی عینیت محض صورت می‌گیرد، رهیافت پیوسته عقلانی حاکم است، پردازش داده‌ها کمی است، محقق به عنوان ناظر بیرونی عمل می‌کند، بین علم و تجربه شخصی تمایز قائل می‌شود، از نظر عاطفی بی‌طرف است و سوژه مطالعه شده را امری خارجی و پیش‌ساخته می‌داند.در مقابل، در پارادایم تفسیری و کیفی، محقق بر تفهم و تفسیر معانی و تجارب زیسته متمرکز است، مطالعات محدود اما تام و همه‌جانبه است، نقطه شروع تحقیق استفهامی و اکتشافی است، تحقیق بر نظریه‌سازی محلی و زمینه‌مند استوار است، تمایز بین واقعیت‌ها و داوری‌های ارزشی کمتر شده و دانش دست‌نخورده و مستقیم از میدان تحقیق بسیار اهمیت دارد، داده‌ها عمدتاً غیرکمی هستند، محقق همزمان هم فاصله و هم درگیری با موضوع تحقیق دارد، تاثیر توامان تجربه میدانی و دانش نظری پذیرفته شده است، تاثیر احساس و خرد بر فرآیند تحقیق مجاز شمرده می‌شود و محقق به این درک می‌رسد که آنچه مطالعه می‌کند را تا حدی در فرآیند تحقیق خلق و بازسازی می‌کند.