تبارشناسی مولفه‌های تمدن‌ساز در سرزمین همدان: از پایتخت کهن تا کانون آینده‌ساز

پژوهش حاضر با هدف تبارشناسی مولفه‌های تمدن‌ساز در سرزمین همدان و ارائه الگویی مفهومی برای بهره‌برداری از این سرمایه تاریخی در راستای تمدن‌سازی معاصر انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی-نظری و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی است که با رویکرد تبارشناسی و بر اساس مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است. قلمرو مکانی-زمانی پژوهش، سرزمین همدان را از دوره مادها تا عصر حاضر در بر می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد همدان از پنج ساحت تمدنی پایدار برخوردار است: ساحت سیاسی-حکومتی با الگوی مرکزیت اداری از هگمتانه تا همدان معاصر، ساحت علمی با تداوم دانش‌پروری از حکیم بوعلی سینا تا دانشگاه بوعلی سینا و مراکز علمی، ساحت اقتصادی با اقتصاد ارتباطی-فرهنگی از جاده ابریشم تا صنایع دستی، ساحت اجتماعی-فرهنگی با سرمایه اجتماعی ناشی از همزیستی مسالمت‌آمیز، و ساحت کالبدی-هنری با تلفیق هنر و هویت در آثار معماری. تحلیل تبارشناسانه حاکی از آن است که همدان از الگوی «تداوم هوشمند» در تحول تمدنی پیروی کرده و مولفه‌های تمدنی آن در تعامل ارگانیک با یکدیگر قرار داشته‌اند. این پژوهش احیای الگوهای تمدنی بومی در قالب‌های نوین و تقویت پیوندهای بین‌ساحتی را به عنوان راهبرد اصلی آینده‌سازی تمدنی همدان پیشنهاد می‌کند. نتایج این مطالعه می‌تواند مبنای مناسبی برای سیاست‌گذاری‌های کلان در راستای احیای نقش تمدنی همدان در عرصه ملی و منطقه‌ای باشد.