زهد در فضا، نور در جان: بازآفرینی مینیمالیسم معاصر در معماری با بازخوانی ارزش‌های تمدنی ایرانی-اسلامی

معماری ایرانی- اسلامی، فراتر از شکل‌گیری‌های کالبدی، تجلی‌گر نظامی از ارزش‌های تمدنی است که در آن «زهد» (به معنای پرهیز از تجمل و تمرکز بر جوهر) و «نور» (به عنوان نماد معنویت و حضور الهی) نقشی کلیدی ایفا می‌کنند. در مقابل، مینیمالیسم معاصر در معماری غرب، با وجود تاکید بر سادگی و حذف زائدات، عمدتاً در پاسخ به بحران‌های مصرف‌گرایی شکل گرفته و فاقد بُعد اخلاقی و معنوی است. این پژوهش با روش تحلیلی - تطبیقی، به بازخوانی مفاهیم «زهد» و «نور» در معماری ایرانی - اسلامی و تطبیق آن با اصول مینیمالیسم معاصر می‌پردازد. برای تحلیل، از دو نمونه موردی استفاده شده است:آرامگاه بوعلی‌سینا‌ها در همدان (به عنوان نماد زهد و نور در معماری سنتی و معاصر ایران) و کلیسای نور اثر تادائو آندو در ژاپن (به عنوان نماد مینیمالیسم معاصر). یافته‌ها نشان می‌دهد که مینیمالیسم غربی بر سادگی فرم و تجربه حسی تمرکز دارد، در حالی که معماری ایرانی - اسلامی، سادگی را در خدمت معنا، اخلاق و ارتباط با مطلق قرار می‌دهد. این تفاوت بنیادین، ریشه در مبانی فلسفی متفاوت دارد: در حالی که مینیمالیسم آندو تحت تاثیر فلسفه وجودگرایی و مفاهیم مسیحی از «حضور» است، معماری ایرانی - اسلامی بر پایه توحید، نورانیت عرفانی و اخلاقِ زهدمنشانه شکل گرفته است. این پژوهش با ارائه چارچوبی برای «بازآفرینی مینیمالیسم ایرانی - اسلامی»، راهکاری برای طراحی فضاهای معاصرِ هویت‌مند، پایدار و معنوی ارائه می‌دهد که نه تنها از بحران هویت معماری ایران کاسته می‌شود، بلکه می‌تواند به گفتمان جهانی معماری، مفهومی غنی‌تر از «سادگی معنوی» را هدیه دهد.