نقش همدان بعنوان شاهراه تمدنی غرب ایران در مدیریت راهبردی شبکه‌های تجاری

همدان بعنوان یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران، دردوره‌های مختلف تاریخی نقشی محوری دراتصال جغرافیای غرب ایران به بین‌النهرین، فلات مرکزی و حوزه قفقاز ایفا کرده است. با وجود پژوهش‌های تاریخی متعدد درباره جایگاه سیاسی و فرهنگی این شهر، نقش آن در هدایت شبکه‌های تجاری از منظر مدیریت راهبردی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که همدان چگونه و با چه سازوکارهای نهادی و جغرافیایی به کانون شکل‌گیری مدیریت راهبردی شبکه‌های تجاری غرب ایران در دوره های مختلف تاریخی تبدیل شد. این مطالعه با رویکردی تاریخی–تحلیلی و با بهره‌گیری از چارچوب نظری حکمرانی شبکه‌ای و نظریه مدیریت راهبردی، به بررسی جایگاه همدان از دوره ماد تا دوره اسلامی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تمرکز قدرت سیاسی در اکباتان(همدان)، موقعیت جغرافیایی ممتاز در چهارراه ارتباطی شرق و غرب، تامین ایمینی مسیرهای کاروانی، زیارتی و استمرار کارکرد ارتباطی در دوره‌های متوالی، زمینه‌ساز شکل‌گیری نوعی مدیریت شبکه‌ای در این شهر بوده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که همدان را می‌توان به مثابه «شاهراه راهبردی تمدنی غرب ایران» تحلیل کرد؛ شهری که نه تنها محل عبور کالا، بلکه مرکز هماهنگی و هدایت جریان‌های اقتصادی، زیارتی و ارتباطی بوده است. این بازخوانی تاریخی می‌تواند درک عمیق‌تری از ریشه‌های مدیریت شبکه‌ای در ایران فراهم آورد و دلالت‌هایی برای سیاست‌گذاری منطقه‌ای معاصر داشته باشد.