نقش مدارس آلیانس در تحولات جامعه یهودیان همدان (دوره قاجار تا پایان پهلوی اول)

در آغاز دوره قاجار، آموزش یهودیان همدان عمدتاً در قالب مکتب‌خانه‌های سنتی و محدود برگزار می‌شد و شامل سواد عبری، آموزش‌های دینی و حفظ رسوم مذهبی بود. با توجه به بافت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ویژه همدان، ورود مدارس آلیانس از اواخر سده نوزدهم، با برنامه‌های آموزشی مدرن، آموزش به زبان فرانسه، علوم انسانی و طبیعی و تربیت نیروی انسانی ماهر، نقطه‌عطفی در نوسازی جامعه یهودیان این شهر به شمار می‌رفت. این پژوهش می‌پرسد چگونه مدارس آلیانس توانستند جایگاه آموزشی و اجتماعی یهودیان همدان را ارتقا دهند و نقش آن‌ها در تغییر بافت فرهنگی و اجتماعی این جامعه چیست. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از اسناد تاریخی، منابع محلی، سفرنامه‌ها وگزارش‌های رسمی آلیانس و با روش توصیفی-تحلیلی، فعالیت‌های آموزشی مدارس آلیانس و تعامل آن‌ها با ساختارهای دولتی و جامعه مسلمان همدان را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد این مدارس نه‌تنها تحول عمیقی در نظام آموزشی یهودیان همدان ایجاد کردند، بلکه زمینه‌ساز تغییرات گسترده اجتماعی و فرهنگی، افزایش مشارکت این جامعه در زندگی شهری و اقتصادی و ارتقای سطح سواد و بهداشت شدند. همچنین آموزش دختران و بازتعریف هویت فرهنگی یهودیان از دیگر دستاوردهای برجسته این مدارس بوده است.