نقش حافظه آیینی در بازآفرینی ساختار فضایی شهر همدان بر پایه ارزش‌های تمدنی ایرانی–اسلامی

شهر همدان، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران و پایتخت تمدن ماد، جایگاهی برجسته در شکل‌گیری و تداوم ارزش‌های تمدنی ایرانی–اسلامی داشته است. ساختار فضایی تاریخی این شهر نه‌تنها متاثر از مولفه‌های کالبدی، بلکه بر پایۀ لایه‌های عمیق فرهنگی، آیینی و معنوی شکل گرفته است. با این حال، غلبۀ الگوهای برنامه‌ریزی شهری معاصر مبتنی بر رویکردهای مدرنیستی و کارکردگرا، موجب تضعیف این پیوند معناساز و ایجاد فاصله میان ساختار فضایی شهر و ریشه‌های تمدنی آن شده است.پژوهش حاضر با هدف بازخوانی نقش حافظۀ آیینی در بازآفرینی ساختار فضایی شهر همدان و در چارچوب ارزش‌های تمدنی ایرانی–اسلامی انجام شده است. روش پژوهش از نوع مروری تحلیلی–نقدی نظام‌مند بوده و با تکیه بر تحلیل متون تاریخی، آیینی و نظری، و بهره‌گیری از رویکرد تحلیل مضمون، به اکاوی نقش فضاساز حافظۀ آیینی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد حافظۀ آیینی همدان در سه لایۀ باستانی، اسلامی–شیعی و محلی–فرهنگی، در گذشته نقشی فعال در سازمان‌دهی مسیرها، گره‌ها و فضاهای جمعی شهر داشته است؛ در حالی که ساختار فضایی معاصر این لایه‌ها را تا حد زیادی نادیده گرفته و به شکل‌گیری نوعی گسست تمدنی انجامیده است. بر این اساس، پژوهش با تکیه بر مبانی شهرسازی تمدنی، چارچوبی مفهومی مبتنی بر پایداری معنایی، انسجام فضایی–فرهنگی و مشارکت هویت‌ساز جمعی پیشنهاد می‌کند