زمینه های تاریخی، فرهنگی و سیاسی پیشگامی همدان در انقلاب مشروطیت ایران

شهر همدان از دیر باز در کانون توجه کارگزاران حکومتی ایران قرارداشته است وبه دلیل جایگاه تاریخی و نقش مواصلاتی خود از رویداد های مهم داخلی و خارجی بسیار تاثیر پذیرفته است، بطوریکه به ندرت مشاهده می شود که یک واقعه سیاسی و یا اجتماعی و فرهنگی در ادوار گوناگون تاریخی به همدان سرایت نکرده باشد و آثار آن بر این شهر مترتب نشده باشد،از این رو،در رخداد های تاریخ معاصر ایران و بویژه وقایع مربوط به انقلاب مشروطه نیز شهر همدان به دلیل جایگاه تاریخی و سیاسی و فرهنگی خود در آغاز تاریخ مدرن کشور، پیشگام دیگر شهر های ایران شد وبا تاسیس مجلس فواید عمومی، نقش اساسی و ممتازی رادر این مسیر ایفاء نمود. پرسش اصلی مقاله حاضر، پرداختن به علل و عوامل ذهنی و عینی این پیشتاری می باشد. در این پژوهش سعی شده با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و روزنامه ها و اسناد و شواهد مربوطه و نیز با تکیه بر نقش برجسته و مستمر تاریخی همدان، دلایل این پیشگامی در آستانه نهضت مشروطه خواهی ایرانیان، تبیین گردد. یافته های تحقیق چهار عامل عمده را سبب طلایه داری شهر همدان در انقلاب مشروطه، معرفی می نماید: نخست جایگاه واهمیت تاریخی و فرهنگی آن از گذشته دور، دوم ،تاسیس مدارس و انجمن های فرهنگی و ادبی که تحول و دگرگونی در اذهان عمومی را باعث شد،سوم، تاثیر حکمرانان آزادیخواه و فرهنگ دوست و روشن اندیشی امثال ظهیر الدوله که همواره همراه و همگام آزادیخواهان همدان بودند.چهارم، علما ونو اندیشان دینی ودر راس آنان شیخ محمد باقر بهاری که با نوشتن رساله ایضا الخطا به دفاع از مشروطه خواهی پرداخت و دیگرروحانیون آزادیخواه همدان نیز وی را در این مسیر همراهی نمودند.