تحول در حکمرانی آب با رویکرد داده‌محور: کاربردهای هوش مصنوعی و مدل‌های پیش‌بینی در نظام تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری

بحران آب در ایران به عنوان یک چالش راهبردی، نیازمند بازنگری در الگوهای سنتی حکمرانی و حرکت به سمت نظام‌های تصمیم‌گیری هوشمند، پیش‌بینانه و کارآمد است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی، به بررسی نقش و کاربردهای هوش مصنوعی (ai) و مدل‌های پیش‌بینی در بهینه‌سازی نظام تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری حوزه منابع آب می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین این نکته است که چگونه این فناوری‌ها می‌توانند حکمرانی آب را از حالت واکنشی و بحران‌محور به حالت پیش‌گیرانه و مبتنی بر شواهد تغییر دهند. در این مقاله، ابتدا مبانی نظری حکمرانی آب و هوش مصنوعی تشریح شده و سپس کاربردهای کلیدی این فناوری در چهار حوزه اصلی شامل: 1) پیش‌بینی متغیرهای هیدرولوژیکی (بارش، رواناب، خشکسالی و سیل)، 2) مدیریت تقاضا و بهینه‌سازی مصرف، 3) پایش کیفیت آب و مدیریت زیرساخت‌ها، و 4) شبیه‌سازی و ارزیابی سیاست‌ها، مورد بررسی قرار می‌گیرد. نتایج نشان می‌دهد که ادغام هوش مصنوعی در چرخه تصمیم‌سازی می‌تواند به افزایش دقت پیش‌بینی‌ها، شفافیت فرآیندها، تخصیص عادلانه و بهینه منابع، و توانمندسازی ذی‌نفعان منجر شود. با این حال، موانعی همچون کمبود داده‌های باکیفیت، چالش‌های فنی و زیرساختی، و ملاحظات نهادی و اخلاقی نیز بر سر راه تحقق این اهداف وجود دارد. در نهایت، پیشنهادهایی برای توسعه زیرساخت‌های داده ملی، توانمندسازی نیروی انسانی، و ایجاد چارچوب‌های حاکمیتی برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در حوزه آب ارائه می‌شود.