نقش حکمرانی آب در تامین امنیت غذایی ایران: الزامات گذر به مدیریت پایدار منابع آب

کاهش شدید منابع آب تجدیدپذیر، افت سطح و کیفیت آب‌های زیرزمینی و گسترش الگوهای ناپایدار کشت، امنیت غذایی ایران را در دهه‌های اخیر با چالش‌های عمیق روبه‌رو ساخته است. مسئله‌ی اصلی این پژوهش آن است که بحران آب کشور، بیش از آنکه ناشی از کمبود طبیعی باشد، حاصل ضعف در حکمرانی و ناهماهنگی نهادی میان بخش‌های آب، کشاورزی و محیط‌زیست است. هدف تحقیق، تبیین نقش حکمرانی موثر آب در تحقق امنیت غذایی پایدار و ارائه‌ی چارچوبی برای تلفیق سیاست‌های آبی و غذایی کشور است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد کتابخانه‌ای است. داده‌ها از طریق مطالعه‌ی اسناد رسمی، گزارش‌های بین‌المللی و منابع علمی گردآوری و در چارچوب نظری نَکسوس و مدل پسیر تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بیش از 90 درصد منابع آبی کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، در حالی‌که سهم این بخش از تولید ناخالص داخلی کمتر از 12 درصد است. تمرکزگرایی تصمیم‌گیری، ضعف هماهنگی نهادی و نبود شفافیت داده‌ها مهم‌ترین عوامل ناپایداری امنیت غذایی در کشور به شمار می‌آیند. نتیجه نشان می‌دهد که گذار از مدیریت بخشی به حکمرانی چندسطحی و مشارکتی با محوریت شفافیت اطلاعاتی و عدالت در تخصیص منابع، شرط اساسی برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار در ایران است.