نقش روانشناسی محیط‌زیستی در پیاده‌سازی سیاست‌های اثربخش در مدیریت آب شهری: کاربرد تئوری انگیزش حفاظت

امروزه دسترسی به آب و حفاظت از آن، به یکی از مسائل حیاتی و بحث‌برانگیز جامعه جهانی تبدیل شده و ضرورت پیاده‌سازی اقداماتی موثر به‌ویژه در مواجهه با تقاضای فزاینده آب شهری را دوچندان کرده است. در دهه‌های اخیر، مدیریت تقاضای آب با تمرکز بر جهت‌دهی رفتار مصرف‌کنندگان به الگوهای پایدار مصرف، به یکی از راهبردهای کلیدی کاهش مصرف آب شهری تبدیل شده و ترویج پذیرش داوطلبانه رفتارهای حفاظت از آب خانگی را برای موفقیت و اثربخشی بلندمدت در کانون توجه سیاستگذاران قرار داده است. با این وجود، شناسایی استراتژی‌های موثر مستلزم درک پیش‌نیازها و عوامل تعیین‌کننده‌ای است که تمایلات و رفتارهای حفاظت از آب خانگی را هدایت می‌کنند. با توجه به نقش بنیادی روان‌شناسی محیط‌زیستی در فهم رفتارهای انسانی، مطالعه حاضر به بررسی نقش این حوزه در اثربخشی سیاست‌های مدیریت آب شهری با بهره‌گیری از تئوری انگیزش حفاظت، پرداخته است. داده‌های پژوهش از طریق انجام تحقیق پیمایشی در شهر اصفهان جمع‌آوری و به کمک مدلسازی معادلات ساختاری تجزیه‌و‌تحلیل شدند. پس از تایید مدل اندازه‌گیری و ارزیابی مدل ساختاری، نتایج نشان داد: (1) این تئوری قادر به پیش‌بینی 7/52 درصد از واریانس تمایل به رفتارهای صرفه‌جویی (کاهنده) مصرف آب خانگی است؛ (2) خودکارآمدی و اثربخشی پاسخ تاثیر مثبت و معناداری بر تمایل دارند، در حالی‌که هزینه پاسخ تاثیر منفی و معناداری بر تمایل نشان داد؛ و (3) متغیرهای حساسیت درک‌شده و آسیب‌پذیری درک‌شده تاثیر معناداری بر تمایل نداشتند. در نهایت، براساس نتایج به‌دست‌آمده، توصیه‌هایی برای طراحی و پیاده‌سازی سیاست‌های اثربخش با هدف ترویج رفتارهای حفاظت از آب شهری ارائه شد.