ارزیابی اجرای برنامه سازگاری با کم‌آبی استان خراسان رضوی با تاکید بر چالش‌های نهادی و حکمرانی

اجرای برنامه سازگاری با کم‌آبی مصوبه‌ی سال 1396 هیات وزیران، به‌عنوان یکی از سیاست‌های کلیدی دولت در راستای تحقق تعادل‌بخشی منابع و مصارف آب، از سال 1398 در استان خراسان رضوی آغاز شده است. این برنامه با هدف ایجاد تغییر در الگوی مصرف، ارتقای بهره‌وری، و اصلاح نظام تخصیص آب در بخش‌های مختلف طراحی شده و طی سال‌های گذشته توسط دبیرخانه‌ی طرح همیاران آب (سازگاری با کم‌آبی) مستقر در دانشگاه فردوسی مشهد به‌صورت منظم در سطح استان رصد و ارزیابی شده است. بررسی گزارش‌های تفصیلی سال‌های 1402 و 1403 نشان داد که علی‌رغم پیشرفت‌های مقطعی در برخی طرح‌ها، مانند توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و انسداد چاه‌های غیرمجاز، بخش عمده‌ای از اهداف کلان برنامه به دلیل چالش‌های نهادی و حکمرانی نامطلوب محقق نشده است. تعارض منافع در ساختارهای مدیریتی، فقدان سازوکار نظارتی غیرجانبدارانه، اتکای بیش از حد به خوداظهاری دستگاه‌ها، فقدان پایش مستقل و داده‌های شفاف، ضعف هماهنگی بین‌بخشی و ناهماهنگی در برنامه‌های شهرستانی را به‌عنوان چالش‌های مهم می‌توان نام برد. همچنین بررسی‌ها نشان داد در سال‌های اخیر پیاده سازی این طرح در استان، به‌دلیل ضعف ضمانت اجرایی، تعارض منافع و قطع همکاری با دانشگاه بعنوان نهاد علمی و کارشناسی، با چالش جدی روبه‌رو شده است. مقاله‌ی حاضر بر اساس داده‌ها و اسناد رسمی و برگزاری جلسات توسط کارشناسان دبیرخانه و با استفاده از تحلیل نهادی و اسنادی، به واکاوی چالش‌های فوق پرداخته و راهکارهایی برای بازطراحی ساختار حکمرانی آب استان را ارائه می‌دهد. در پایان، نقش نهادهای دانشگاهی و نظارتی در تضمین اجرای موثر سیاست‌های سازگاری مورد تاکید قرار گرفته است.