سرمایه اجتماعی و مشارکت ذی‌نفعان در حکمرانی منابع آب ایران (مطالعه موردی حوضه زاینده‌رود)

پژوهش حاضر باهدف بررسی نقش سرمایه اجتماعی در ارتقای حکمرانی منابع آب در ایران، با تمرکز بر حوضه آبریز زاینده‌رود انجام شده است. حکمرانی منابع آب در ایران با چالش‌هایی همچون تمرکزگرایی نهادی، بی‌اعتمادی اجتماعی و مشارکت محدود ذی‌نفعان روبه‌رو است. در این راستا، سرمایه اجتماعی به‌عنوان مولفه‌ای نرم اما تعیین‌کننده، می‌تواند موجب افزایش شفافیت، پاسخ‌گویی و همکاری میان نهادهای رسمی و جوامع محلی شود. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) است. جامعه آماری شامل 384 نفر از ذی‌نفعان سه‌گانه (کشاورزان، اعضای شوراهای محلی و کارشناسان آب منطقه‌ای) بود که با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. داده‌های کمی با پرسش‌نامه و داده‌های کیفی از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با نرم‌افزارهای spss، amos و maxqda تحلیل شدند. نتایج نشان داد بین سرمایه اجتماعی و کیفیت حکمرانی آب رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (r=0.61, p<0.01) 42 درصد از تغییرات حکمرانی آب توسط مولفه‌های سرمایه اجتماعی تبیین می‌شود. اعتماد نهادی بیشترین اثر را بر بهبود شاخص‌های حکمرانی داشت. یافته‌های کیفی نیز تایید کرد که ضعف اعتماد بین نهادهای دولتی و ذی‌نفعان، مهم‌ترین مانع اجرای سیاست‌های آبی است. در مجموع، نتایج حاکی از آن است که تقویت سرمایه اجتماعی از طریق مشارکت واقعی، شفافیت نهادی و ایجاد نهادهای حوضه‌ای چندسطحی، شرط لازم برای پایداری حکمرانی منابع آب در ایران است.