بهره‌برداری از منابع مشترک؛ مسائل پیچیده و مسائل چند سویه از منظر تعارض بین گروداران

سامانه‌های بزرگ‌مقیاس همانند سامانه‌های مهندسی و مدیریت منابع آب از جمله سامانه‌های بزرگ‌مقیاس و چندلایه‌ای هستند که در آن‌ها عوامل فیزیکی، فناورانه، اقلیمی و نهادی در تعامل دائمی با یکدیگر قرار دارند. از این منظر، این سامانه‌ها ماهیتی دوگانه دارند؛ به‌گونه‌ای که هم دارای پیچیدگی (complicated) از نظر فنی و مهندسی هستند و هم پیچیده (complex) از نظر رفتاری، نهادی و اجتماعی. در حالی‌که بخش عمده‌ای از پژوهش‌های پیشین بر جنبه‌های فنی و مهندسی سامانه‌های آبی متمرکز بوده است، ابعاد اجتماعی، قانونی و رفتاری آن‌ها کمتر مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در واقع، بخش مهمی از چالش‌های سامانه‌های بزرگ‌مقیاس به ویژه بهره‌برداری از منابع طبیعی مشترک، نه از کمبود فناوری، بلکه از تعدد گروداران، تعارض منافع، و نبود هماهنگی میان ذی‌نفعان ناشی می‌شود. در این میان، نظریه بازی‌ها (game theory) به‌عنوان ابزاری تحلیلی و راهبردی، نقشی کلیدی در درک رفتار ذی‌نفعان، شناسایی تعارض‌ها و طراحی قوانین و سیاست‌های کارآمدتر ایفا می‌کند. این نظریه امکان مدل‌سازی تعاملات میان بازیکنان مختلف را فراهم کرده و به سیاست‌گذاران اجازه می‌دهد تا سازوکارهایی برای هم‌راستا کردن منافع فردی (individual optimality) با منافع جمعی (social optimality) طراحی کنند. به بیان دیگر، نظریه بازی‌ها پلی میان تحلیل فنی سامانه‌ها و واقعیت‌های اجتماعی و نهادی آن‌ها ایجاد می‌کند. در این پژوهش با بررسی و تعریف سامانه‌های پیچیده و مسائل چندسویه، سعی شده است تا بهینه اجتماعی و بهینه فردی با ذکر مثال و فرمول‌های مناسب تبیین و ارائه شود.