تحلیل تغییرات مورفولوژیکی و پیش بینی جابجایی آتی ﺭﻭﺩﺧﺎﻧﻪ فرامرزی ارس با dsas

تحلیل تغییرات تاریخی مورفولوژی رودخانه‌های مرزی بزرگ و پیش‌بینی روند آتی آن‌ها از اهمیت بالایی برای مدیریت موثر برخوردار است. تحقیق حاضر به بررسی 474 کیلومتر از مجموع 1072 کیلومتر رودخانه ارس در محدوده مرزی شمال غربی ایران و جنوب ارمنستان و جمهوری آذربایجان می‌پردازد. در این پژوهش، تغییرات مورفولوژی رودخانه ارس با بهره‌گیری از تحلیل آماری موجود در مدل dsas و نرم‌افزارarc gis بر تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های landsat ، srtm، و sentinel-2 در بازه زمانی طولانی‌مدت 1984 تا 2024، با فواصل زمانی پنج‌ساله، مورد بررسی قرار گرفته است. رودخانه تحت مطالعه بر اساس وجود سه سد بزرگ به چهار بخش مجزا تقسیم شده است. نتایج نشان می‌دهند که تغییرات مکانی و زمانی در مورفولوژی این رودخانه نشان‌دهنده پسروی 43.28 درصد از ترانسکت‌ها با میانگین نرخ تغییر خط ساحلی سالانه 2.2 متر و پیشروی 56.49 درصد از ترانسکت‌ها به سوی مرز ایران با میانگین نرخ تغییر سالانه 3.9 متر است. پیش‌بینی‌های انجام‌شده برای دو دهه آینده تا سال 2044 نشان‌دهنده وقوع الگوهای پسروی بیشتر از مرز ایران هستند. در این میان، بخش d که دارای وسیع‌ترین دشت سیلابی در منطقه مغان است، آسیب‌پذیرترین قسمت محسوب می‌شود. همچنین پیش‌بینی می‌شود که 80 درصد ترانسکت‌ها در این بخش با نرخ سالانه منفی 2.96 متر پسروی داشته باشند. یافته‌های به‌دست‌آمده بر لزوم ایجاد و اجرای فوری استراتژی‌های مدیریت یکپارچه برای کنترل وضعیت سواحل رود ارس، کاهش مناقشات مرزی، جلوگیری از تخریب اراضی و کاهش خسارات ناشی از سیل تاکید دارند.